Değişim İyidir, Ancak…

Osmanlıdan Günümüze Azınlık ve Yabancı Okullar (MEB, 1997) adlı kitabında Dr. M. Hidayet Vahapoğlu, “Eğitim alanında yapılan en önemli düzenleme Maarif-i Umumiye Nizamnamesi ile yapılandır (s.117).” diyerek 1869 yılında yayınlanan bu nizamnameyi eğitim ve eğitim yönetimi konusunda önemli bir dönüm noktası olarak görür ve“Ancak birbirini çok kısa zaman aralıklarıyla takip eden yeni düzenlemelerin görülmesi, hem daha istikrarlı bir bünye oluşturabilmek için sistem üzerinde düzenleme çalışması hem de istikrarsızlık diye yorumlanabilir (s. 137).” cümlesiyle sık yapılan düzenleme çalışmalarının sakıncasını dile getirir.

Bu ifadelerden şu anlaşılıyor: Düzenleme ve değişimlere ihtiyaç vardır. Hatta değişim iyidir; ancak amaç veya niyet ne olursa olsun sık yapılan düzenleme, değişiklik ve uygulamaların istikrarsızlığa sebep olacağı da unutulmamalıdır.

Eğitimde Değişim Rüzgârı (1) ve Eğitimde Değişim Rüzgârı (2) başlıklı yazılarımda ifade etmeye çalıştığım üzere -ne yazık ki- geçmişten günümüze ülkemizde eğitimle ilgili pek çok konuda, sık aralıklarla değişiklik yapmak âdeta bir alışkanlık hâline gelmiştir.

Öncelikle öğretmen yetiştirme ve atama konusundaki sık değişiklik ve uygulamalar terk edilip eğitim fakültelerine alandaki ihtiyaç kadar öğretmen adayı alınmalıdır. Bu alımlar, alana göre YKS taban puanı ve yetenek mülakatıyla yapılmalıdır. Bazı kurumlar ve alanlara bu şekilde öğrenci alınmıyor mu? Pekâlâ, bu uygulama öğretmenlik için de yapılabilir.

Öğretmenliğin bir memuriyet değil, fıtrat mesleği olduğu unutulmamalıdır. Arzu edilen eğitim hedeflerine müfredat değişiklikleri, mevzuat değişiklikleri ve projelerle değil iyi yetiştirilmiş, itibarlı öğretmen kadrolarıyla ulaşılır. Öğretmen liseleri yeniden açılmalı, tercihi öğretmenlik olan gençlere bu okulları tercih imkânı verilmeli, eğitim fakülteleri için alt yapı oluşturulmalıdır. Değerli eğitimcilerimizden Mustafa Altınsoy’un öğretmen yetiştirme hakkında kaleme aldığı MEB’in En Büyük Sorunu: Öğretmen Yetiştirme İdealimiz başlıklı yazısında konuyla ilgili hayli malumat bulunmaktadır.

On iki yıllık kesintisiz eğitimi zorunlu hâle getirmek yerine “istihdam garantili mesleki eğitim” yaygınlaştırılmalı, öğrencilerin üçte ikisi mesleki eğitime yönlendirilmeli, mesleki bakımdan iyi yetiştirilmeli ve mutlaka alanında istihdam edilmelidir.

Eğitim uygulamalarında günün şartlarına göre bazı düzenleme ve değişikliklere elbette ihtiyaç duyulabilir. Bunun dışında pek çok konuda değişiklik yapmış olmak için değişikliklere gidilmemeli; haftalık, aylık, altı aylık, yıllık… değişiklikler yapılarak insicam bozulmamalıdır. Bu alan, deneme tahtası hâline getirilmemeli; eğitim uygulamalarında artık tam bir istikrar sağlanmalıdır.

‘Öncekiler değiştirmiş, ben de değiştireyim.’, ‘Ben yaparsam olur.’, ‘Ben yaptım oldu.’ veya “Göç yolda düzülür.” anlayışından mutlaka kurtulmalıyız. Değişimin olumsuzluklarından etkilenmemek için geçmiş tecrübe ve birikimler göz önünde bulundurulmalı; değişikliklerin uygulanabilirliği konusunda akademik unvan şartı aranmaksızın alanda tecrübe sahibi donanımlı yönetici ve öğretmenlerden yeterince istifade edilmelidir.

Yapılan düzenleme ve değişikliklerin sıklık derecesi arttıkça motivasyon kaybı, uyum sorunları, isteksizlik, verim kayıpları ve gereksiz çatışmaların yaşanacağı; kamu zararının oluşacağı, hatta yapılan düzenleme ve değişikliklerin inandırıcılık seviyesinin düşeceği unutulmamalı; eğitim konusunda gerekli temel felsefe veya politikalar belirlenerek tutarlı bir şekilde uygulanmalıdır.

Değişim gerekliyse, gelişime katkı sağlayacaksa iyidir, hoştur, güzeldir lakin haftalık, aylık, üç aylık, altı aylık, yıllık, üç yıllık… değişimler, düzenlemeler neyi getirip neyi götürüyor, iyi bellemek lâzım. Her ne kadar çağın gereklerine göre denilerek değişim yapılsa da çağ, birden gökten yere elma gibi pat diye düşmez. Onun da bir gelişme çizgisi ve birikimi vardır. Bu, eğitim alanındaki değişiklikler için de geçerlidir.

Sonuç olarak: Değişim, bir şekilden ve durumdan başka bir şekil ve duruma geçmek, dönüşmek, tahavvül etmektir. Gelişim ise ilerleme, olgunlaşma, tekâmül ve inkişaftır. O hâlde değişim başka, gelişim başkadır.

Her defasında yeni bir başlangıç gerektiren değişimde geri gitme veya yerinde sayma söz konusu olabilir. Yapılan her değişim daima başka değişimlere ihtiyaç duyar, değiştirilebilir. Tekâmül ve inkişafta geri gitme, gerileme, yerinde sayma söz konusu değildir.

Bana öyle geliyor ki bizim; ‘değiştireceğiz, değiştiriyoruz, değiştirdik’ söylemleriyle değiştirerek değişime değil gelişerek, geliştirerek değişmeye ve gelişmeye yani tekâmül ve inkişafa ihtiyacımız var. En sağlıklı yenilik, gelişim yani tekâmül ve inkişaftır.

Bir de yeniliklerin akademik başarının yanında sosyal hayata, ahlaka, aileye, insan ilişkilerine, sokağa, çevreye nasıl yansıdığına iyi bakmak lazım.