Haksızlık Karşısında Susan Dilsiz Şeytandır

Hasan Basri Çantay’ın Âkifnâme adlı eserinde bahsedildiği üzere Umûr-ı Baytariye Umum Müdür Muavini Mehmet Âkif; Ticaret ve Ziraat Nazırlığına verdiği tek cümlelik bir dilekçeyle “baytar yardımcısı, baytar, müfettiş yardımcısı, müfettiş ve umum müdür muavini (genel müdür yardımcısı)” olarak yirmi yıl görev yaptığı kurumdan istifa etmiştir.

“Umûr-ı Baytariye Müdîri Abdullah Efendi’nin yerden göğe kadar haklı olduğu bakteriyolojihane meselesinden dolayı azli üzerine âcizleri de memuriyetten suret-i kat’iyede istifa ediyorum.” cümlesinden ibaret olan dilekçedeki “yerden göğe kadar haklı olduğu” ibaresi, istifa dilekçesinden daha dikkat çekicidir.

Rivayetlere göre bu ani istifanın sebebi, dönemin Umûr-ı Baytariye Umum Müdürü (Veterinerlik İşleri Genel Müdürü) Abdullah Efendi ile Ticaret ve Ziraat Nazırı arasında yaşanan bir anlaşmazlık sonucu umum müdürün, nazır (bakan) tarafından azledilmesidir. Anlaşmazlık konusu ise hayvan hastalıklarını araştırmak, hastalıklara karşı aşı ve serum üretmek için kurulacak olan Bakteriyolojihane-i Baytari’dir. Umum müdür, Bakteriyolojihane-i Baytari’nin (Veterinerlik Bakteriyoloji Laboratuvarı) Pendik’teki kamu arazisine yapılmasını planlamışken nazır, başka bir yerde bulunan şahıs arazisinin satın alınarak buraya yapılmasını istemektedir. Usulsüz olarak nitelediği bu isteğe karşı çıkan umum müdür, hâliyle görevden alınmıştır.

Görevden alınan Abdullah Efendi, o yıllarda baytarlık (veterinerlik) eğitimi alması için Fransa’daki Montpellier Ziraat Okulu’na (Institut Agro Montpellier) gönderilen az sayıda öğrenciden birisidir. Eğitimini tamamlayıp memlekete dönerek alanında çalışmaya başlamış, çalıştığı kurumda umum müdürlüğe kadar yükselmiştir.

Amir – memur ilişkisi dışında Abdullah Efendi ile hususi bir yakınlığı bulunmayan Mehmet Âkif; onu soğuk mizaçlı, hatta cimri birisi olarak gördüğü için pek sevmez. Ancak sevmediği Abdullah Efendi’nin görevden alındığını öğrenir öğrenmez bunun haksız bir muamele olduğuna inandığından işsiz kalma pahasına memuriyetten istifa eder.

İstiklal Marşı şairimizi gözümde büyüten ve İbrahim Alaeddin Gövsa’nın “Mehmet Âkif’in yetişmesi, gençlere bir örnek olarak anlatılmaya layıktır.” cümlesini daha da anlamlandıran bu tek cümlelik istifa dilekçesi, onun yokluk ve yoksulluk günlerinin başlamasına kapı aralamıştır. Oysa görevden alınan Abdullah Efendi yerine kendisinin umum müdür (genel müdür) olma ihtimali çok yüksektir ve muhtemelen o, umum müdür olacaktı.

Böyle bir durumla Mehmet Âkif değil de o dönemin ya da modern çağın insanı olarak ben karşılaşmış olsaydım ne yapardım söyleyeyim:

Öncelikle umum müdürün azledilmesini beklemezdim. Sağda solda görevini layıkıyla yapamadığını, verimsiz olduğunu dile getirerek kulisler yapar, hatta mümkün olduğunca muhtelif dedikodular üretir, bu görev için biçilmiş kaftan olduğumu ima edip hatırlı kimseler aracılığıyla Abdullah Efendi’nin makamına talip olurdum. Onun görevden alındığını duyduğumda tez elden etkili aracılar bulup ilgili makamlara haber uçurarak “Bu işi ondan daha iyi yaparım.” mesajı verir, gerekirse kapılarda bekler, bu görevi almak için bütün imkânları değerlendirmekten geri kalmazdım. Görev teklif edilirse “İstemem ama yan cebime koy.” rolünü üstlenirdim. Şayet elimden bir şey gelmeyeceğini anlarsam “Vah vah, tüh tüh!”, “Üzüldüm.”, “Kalsa iyiydi ama gitmesi daha iyi oldu.” cinsinden cümleler söyleyip kıs kıs gülmem de muhtemeldir. Sözün özü, istifa ne demek! Beklentiler beni bekliyor…

Peki, merhum Âkif nasıl davranmış? Makamdan değil memuriyetten istifa etmiş! Üstelik işsiz kalma pahasına. İnanılır gibi değil ama yapmış. İki defa da üniversitede hoca olarak görev yaptığı dönemde benzer istifaları var.

Yıllar önce öğretmen arkadaşlarla yaptığımız bir söyleşide, bu olayı anlatarak başkası için böyle bir fedakârlıkta bulunup bulunmayacaklarını sorduğumda, görev yaptığı okulda müdür yardımcısı olan arkadaş “Ben, müdürümü çok seviyorum. Ona böyle bir haksızlık yapılsa ben de istifa ederim.” demişti. “Nereden istifa edersin?” diye sorduğumda ise “Müdür yardımcılığından.” cevabını vermişti. Bu fedakâr arkadaş da memuriyetten diyememişti. Âkif, aralarında özel bir yakınlık bulunmayan, yıldızının barışmadığı birinin haksızlığa uğradığını düşünerek makamdan değil memuriyetten istifa etmiş.

Başkalarına yapılsa da karşılaştığı haksızlıklara tahammül edemeyen, söz veya davranışlarıyla karşı çıkan Mehmet Âkif’in yüksek karakterini ve vicdani sorumluluğunu gösteren, her okuduğumda veya anlattığımda dilimizden düşürmediğimiz “Haksızlık karşısında susan dilsiz şeytan gibidir.” sözünü bana hatırlatan böyle bir durumla karşılaştığınızda siz ne yapardınız?

Ayrıntı: Hakkın Sesi Mehmet Âkif, Erkam Yayınları, s. 55-58