Ünlü Şair ve Yazarlarımızın Ebeveynleri

İstiklal Marşı şairimiz Mehmet Âkif, Hüsrân-ı Mübîn adlı şiirinde ebeveynin, yani anne babanın, çocuğun geleceği hakkında kurduğu hayalleri çocuk diliyle ifade eder ve sonrasında çocuğun ahvalini ortaya koyar:

“Başlattığı gün mektebe, duydum ki diyordu,

Rahmetli babam: ‘Âdem olur oğlum ilerde!’

Annemse, oturmuş, paşalıklar kuruyordu…

Âdemliği geçtik! Paşalık olsun, o nerde?

Âmâl-i tezâd üzre giderken ebeveynin,

Hep böyle harâb olmada etfâl ara yerde!”

Ebeveynlerin, çocuğun eğitiminde, gelişiminde ve geleceğinde önemli rol oynadığı; hayaller kurup planlar yaptığı doğrudur. Ünlü şair ve yazarlarımızın ebeveynleri de elbette çocuklarının geleceğiyle ilgili hayaller kurmuş, planlar yapmışlardır.

Bir kısmı çeşitli kademelerde kamu görevlisi, esnaf veya tüccar olan babalar ile çoğunluğu ev hanımı annelerin çocukları için kurduğu hayaller, yaptığı planlar çocukların yetişmesinde ne kadar etkili olmuş; onların meslekleri, memuriyetleri, görevleri, içinde bulundukları maddi manevi durum, mensup olduğu aileler, ünlü edebiyatçılarımızın eğitiminde, gelişiminde ve geleceğinde ne kadar rol oynamıştır?

Hatıralardan anladığımıza kadarıyla bazı ebeveynlerin, özellikle annelerin, bir kısım şair ve yazarımızın çocukluk dönemlerinde hissiyatlarına, düşüncelerine tesir ettiğini hatıralarda ve eserlerde görmek mümkündür. Ancak bu durum, her şair ve yazar için ayrı ayrı değerlendirilebilecek hususlardır.

Bu konuda kanaat sahibi olmak için şair ve yazarlarımızın ebeveynlerinin meşguliyetini, memuriyetini, mesleğini ve maddi manevi durumlarını bilmek önemlidir. İşte onlardan bazıları:

Halit Ziya Uşaklıgil’in babası Hacı Halil Efendi, halı ticaretiyle uğraşan Uşaklı Helvacızâdeler ailesindendir. Mevlâna ve Hafız-ı Şirazî hayranıdır. Annesi Behiye Hanım, Kayserili Hacı Bey Ailesi diye tanınan bir aileye mensuptur.

Tevfik Fikret’in babası Hariciye Kalemi’nde memurluk, şehremaneti meclis üyeliği, defterhane tevkiiliği ve çeşitli vilayetlerde mutasarrıflık yapan Çankırılı Hüseyin Efendi’dir. Sakız adası Rumlarından, mühtedi Hüsrev Bey’in kızı olan annesi Hatice Refia Hanım, hac ibadeti için gittiği Hicaz’da ölmüştür.

Cenap Şahabettin, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı sırasında şehit olan binbaşı Osman Şahabeddin Bey’in oğludur. Babasının ölümü üzerine altı yaşındayken ailecek İstanbul’a taşınmışlardır. Annesi İsmet Hanım’dır.

Mehmet Rauf’un babası aslen Kütahyalı olup askerlik vesilesiyle İstanbul’a gelen, Liman Dairesi’nde kapı çuhadarlığı ve mühimme müdürlüğü yapan Hafız Ahmet Şükrü Efendi’dir. Rüştiyenin son sınıfında kaybettiği annesi Fahriye Hanım, komşularına roman okuyacak kadar kültürlü bir kadındır ve sadrazamlardan Halil Hamid Paşa’nın torunu Ataullah Bey’in oğlu Mehmet Rıza Bey’in kızıdır.

Mehmet Âkif Ersoy’un “hem babam, hem hocam” dediği babası, küçük yaşta tahsil için Arnavutluk’un İpek kazası Şuşisa köyünden İstanbul’a gelen, Fatih Medresesi müderrislerinden Mehmet Tahir Efendi’dir. “Çok hassas kadındı” dediği annesi ise aslen Buharalı olup Tokat’a yerleşmiş bir aileye mensup Emine Şerife Hanım’dır.

Diyarbakır’da doğan ve Otuz Beş Yaş şiiri ile tanınan Cahit Sıtkı Tarancı’nın babası Bekir Sıtkı Bey, Pirinççizadeler diye bilinen köklü bir aileye mensuptur. Annesi Arife Hanım ise ziraat ve ticaretle uğraşan Bekir Sıtkı Bey’in amcasının kızıdır.

Ziya Gökalp’in babası, Diyarbakır vilayet evrak müdürlüğü ve nüfus nazırlığında bulunan Tevfik Efendi’dir. Annesi, Diyarbakır’ın köklü ailelerinden Piriççizadeler’e mensup Zeliha Hanım’dır.

Bağdat’ta doğan Ahmet Haşim’in babası Bağdatlı Alûsîzadeler’den yüksek rütbeli bir memur olan Arif Hikmet Bey’dir. Annesi ise yine Bağdat’ın ileri gelen ailelerinden Kethüdazadeler’in kızı Sara Hanım’dır.

Gönen doğumlu Ömer Seyfettin’in babası Dağıstan göçmeni bir aileye mensup Ömer Şevki Bey, binbaşılığa kadar yükselen alaylı bir subayıdır. Annesi Ankaralı topçu kaymakamı Mehmet Bey’in kızı Fatma Hanım’dır.

Üsküp’te doğan Yahya Kemal Beyatlı’nın babası bir ara belediye reisliği de yapan adliye memuru Nişli İbrahim Naci Bey’dir. Annesi ise Yahya Kemal henüz on üç yaşındayken genç yaşta vefat eden, aynı zamanda şairin hissiyatının şekillenmesine zemin hazırlayan Nâkıye Hanım’dır.

Refik Halit Karay’ın babası maliye başveznedarı ve Bank-i Osmanî-yi Şahane nazırı, Mevlevî tarikatına mensup Mudurnulu Mehmet Halit Bey’dir. Annesi Nefise Ruhsar Hanım, Kırım hanları soyundandır.

Cumhuriyet döneminin önde gelen yazarlarından Reşat Nuri Güntekin’in babası askerî doktor Nuri Bey, annesi Erzurum Valisi Mehmet Yâver Paşa’nın kızı Lütfiye Hanım’dır.

Kahire’de doğan Yakup Kadri Karaosmanoğlu’nun babası 1833’te Manisa’yı işgal eden Kavalalı İbrahim Paşa’ya yaptığı hizmetlerin karşılığı olarak onun Mısır’daki konağına yerleşen Karaosmanzadeler’den Abdülkadir Bey’dir. Annesi ise Kavalalı konağına mensup İkbal Hanım’dır.

Faruk Nafiz Çamlıbel’in babası hazine-i hassa başmüfettişi, madenler heyeti başkâtibi Süleyman Nafiz Bey; annesi tüccar İbrahim Necati Bey’in kızı Ruhiye Hanım’dır.

İsmi Tevfik Fikret tarafından konulan Peyami Safa’nın babası Trabzonlu bir aileye mensup, şair İsmail Safa’dır. Annesi ise Server Bedia Hanım’dır.

Ahmet Hamdi Tanpınar’ın babası aslen Batumlu olan Mızrakçıoğulları veya Müftizadeler diye bilinen aileye mensup, yaptığı naiplik ve kadılıklardan sonra Antalya kadılığından emekli Hüseyin Fikri Efendi’dir. Annesi Trabzonlu Kansızzadeler’den Nesime Bahriye Hanım’dır.

Nazım Hikmet Ran’ın babası Matbuat Umum Müdürlüğü ve Hamburg Şehbenderliği yapmış olan Hikmet Nazım Bey, annesi ise ressam Ayşe Celile Hanım’dır.

Çatalca’nın İnceğiz köyünde doğan Bayrak şairi Arif Nihat Asya’nın henüz yedi günlükken kaybettiği babası aslen Tokatlı Zîver Efendi, annesi Tırnovalı Zehra Hanım’dır.

Necip Fazıl Kısakürek’in babası hukuk mektebi mezunu olan ve bazı memuriyetlerde bulunan, aslen Maraşlı Kısakürekoğulları’ndan Abdülbaki Fazıl Bey, annesi Mediha Hanım’dır.

Sait Faik Abasıyanık’ın babası Adapazarı Belediye Başkanlığı da yapan Mehmet Faik Bey, annesi şehrin ileri gelenlerinden Hacı Rıza Efendi’nin kızı Makbule Hanım’dır.

Nüfustaki ilk adı Osman Nuri olan Nurettin Topçu’nun babası, Çemberlitaş’ta kasap dükkânı işleten ve aslen Erzurumlu Topçuzadeler’den Ahmet Efendi, annesi Eğinli Fatma Hanım’dır.

Not: İsimler, doğum tarihlerine göre sıralanmıştır.