Sokrat’ın “Öğretmen-Ebe” Yaklaşımı ve Fıtrat Eğitimi

Atinalı bir bilge Sokrates (MÖ 469-399) batı düşüncesinin köklerinde yatan temelleri oluşturmuş bir düşünürdür.

Yazılı bir eseri yok. Öğrencilerinden öğreniyoruz onu.

Sokrates’in eğitim anlayışında, bir öğrenen ile öğreten ilişkisi yoktur, tıpkı ebenin gebe bir kadının bebeği doğurmasına yardım etmesi gibi ebe ile doğum yapacak kişi vardır.

Annesi ebe olan Sokrates de kendisini bir “ebe” olarak konumlandırır.

Buna göre Sokrates’in yönteminde, öğretenin bilgiyi aktardığı, öğrenenin de kendisine aktarılan bilgiyi aldığı bir durum söz konusu değildir: Aksine karşıdakine çeşitli soruların sorulduğu ve cevapların alındığı, cevaba göre yeni soruların sorulduğu ve nihayetinde kişinin kendinde bulunan bilgiyi hatırladığı; günümüz ifadesiyle interaktif bir durum söz konusudur.

Şems suresi 8. Ayette Allah Teâlâ her insana “fücur ve takva” programının yüklendiğini söylüyor.

Sokrat ebe-öğretmen ilişkisinde öncelikle ilk öğretmenler anne/baba ve sonra kademe kademe diğer öğretmenlere şu ilkeyi tavsiye ediyor.

Siz eğitimin bütün aşamalarında “fıtrat” a sadık kalarak ilerleyin.

Atın önüne et, Arslan’ın önüne ot koymayın.

Muhatabınız anne adayı olsun ya da öğrenci onu –kendisinin de kendisini tanımasına yardımcı olma yoluyla– iyi tanıyın ve tanımasını sağlayın.

Bir ebenin görevi kadın hamile kaldığı anda başlar.

Beslenmesi, uykusu, hareketleri v.b. ebe yüzlerce dikkat etmesi gereken kuralları anne adayına öğretir ve rehberlik yapar.

Ebe-Öğretmen ilişkisine en önemli nokta işin merkezinde anne vardır.

Öğretmen-öğrenci ilişkisinde de işin merkezinde öğrenci olmalıdır.

Ebe annenin dışarıdan destekle içinde büyüttüğü bebeğin dışarıya çıkmasını sağlar.

Öğretmen de çocuğun akıl ve kalbinde besleyip büyüttüğü bilgilerin dışarıya davranış kalıpları halinde çıkmasına yardım eder.

Ebenin anneye ilk karnındaki çocuğunu sevgi ve şefkat mesajlarıyla sıvazlamasından, son kuvvetle nefes alıp ıkınmalarına kadar yaptığı telkin hep onun kendi iradesini kullanmasını teşvikten ibarettir.

Öğretmenin öğrencisine yaptığı da kendisine yüklenen fücur ve takva programlarını tanıtarak; takvayı nasıl seçeceğini, fücurdan nasıl uzak kalacağını onun iradesini geliştirme yoluyla öğretmektir.

İşin özü: Ebenin anneye, öğretmenin öğrencisine yaptığı, onlara “öğrenmeyi öğretmek” bu yolla kendi iç dünyalarına “onlara özel” saklanmış cevherleri dışarı çıkarabilme yolculuğunda en temel ihtiyaçları olan “irade eğitimi” konusunda destek olmaktır.

Socrates’s “Teacher-Midwife” Approach and Education According to Innate Nature

Socrates (469–399 BC), the Athenian sage, is a thinker who laid the foundations of Western thought.

He left behind no written works; we learn about him through his students.

Socrates’s approach to education does not involve a standard teacher-student relationship; rather, it resembles the dynamic between a midwife and an expectant mother—much like a midwife assisting a woman in giving birth.

Socrates, whose own mother was a midwife, viewed himself as a “midwife” as well.

Consequently, his method does not entail a scenario where a teacher simply transmits knowledge and a learner passively receives it. Instead, it involves an interactive process—to use modern terminology—where the interlocutor is asked various questions and provides answers; new questions arise from those answers, and ultimately, the individual recalls knowledge that was already within them.

In Surah Ash-Shams, Verse 8, Allah the Almighty states that the program of “wickedness (*fujur*) and righteousness (*taqwa*)” has been instilled in every human being.

Regarding the teacher-as-midwife relationship, Socrates advises all educators—starting with parents and extending to teachers at every subsequent level—to adhere to the following principle:

Proceed through all stages of education by remaining faithful to *fitrah* (innate human nature).

Do not place meat before a horse, nor grass before a lion.

Whether your counterpart is an expectant mother or a student, get to know them well—and help them get to know themselves.

A midwife’s role begins the moment a woman becomes pregnant.

The midwife guides the expectant mother and teaches her the hundreds of rules she needs to observe regarding nutrition, sleep, physical activity, and more.

In the midwife-mother relationship, the mother is at the very center.

Similarly, in the teacher-student relationship, the student must be at the center.

The midwife facilitates the delivery of the baby—whom the mother has nurtured within herself with external support—into the outside world.

Likewise, the teacher helps the knowledge—which the child has nurtured and cultivated in their mind and heart—manifest outwardly as patterns of behavior.

From the midwife’s initial encouragement for the mother to caress her unborn child with love and affection, to her guidance during the final, strenuous breathing and pushing, every piece of advice aims to encourage the mother to exercise her own will.

What a teacher does for a student is to introduce the programs of *fujur* (transgression/vice) and *taqwa* (god-consciousness/virtue) that are inherent within the self, and to teach the student—by cultivating their willpower—how to choose *taqwa* and steer clear of *fujur*.

In essence, what a midwife does for a mother and a teacher for a student is to “teach them how to learn,” thereby supporting them in the “training of the will”—a fundamental necessity—as they embark on the journey of bringing to light the gems hidden within their inner worlds, gems that are uniquely their own.