Başarı önceden belirlenmiş hedefler doğrultusunda planlı ve programlı bir şekilde çalışılarak ve çaba göstererek sonuca ulaşma işidir. Belirlenen amaca ulaşma ve isteneni elde etme olarak da tanımlanmaktadır. Eğitim açısından düşünüldüğünde başarı program hedefleriyle tutarlı davranışlar bütünüdür.
Öğrenci başarısı, öğrencinin eğitim ve öğretim ortamında kazandığı, bilgi, beceri ve davranışlarda ortaya çıkar. Öğrenme başarısını etkileyen bazı faktörler bulunmaktadır. Bunlar :İç faktörler; önceki bilgiler, zihin becerileri, ilgi, değerler ve tutum gibi özelliklerdir. Dış faktörler; çevredeki uyarıcı durumu, öğrenilecek ders içeriği, mekandaki tüm etkenler ses, ısı, zaman ve ışık durumu gibi etmenlerdir. Bunların yanı sıra bireyi başarıya güdüleyen etkiler vardır. Başarılı olma ihtiyacı bunlardan biridir. Başarı ihtiyacı, bir görevi ya da davranışı mükemmellik standartlarında yapma isteğiyle kendini gösterir. Başarılı insan, belirlediği amaçlarına belirli bir zaman içinde ulaşmış olan kişidir. Başarılı olma, kişinin kendisini değerli bir insan olarak görmesine katkıda bulunur. Başarılı olma çabasının altında yatan iki sebep vardır. Bunlar; başarısızlık korkusu ya da başarma şevki. Başarısızlık korkusuyla güdülenen birey yeni atılımlarda bulunmaya çekinir, herhangi bir görevi kolay üstlenemez. Başarı şevkiyle güdülenen kişi yeni görevleri yüklenmekten çekinmez; onun için başarısızlık başarılı olmak kadar doğaldır.
Eğitimde başarı kavramı genellikle müfredattaki derslerde geliştirilen, verilen notlarla, test puanlarıyla belirlenen değer ifadeleridir. Kazanılan bilgilerin ölçülmesi, akademik başarı olarak da ifade edilebilir. Akademik başarı öğrencilerin hayata donanımlı şekilde hazırlanmalarını sağladığı ve geleceklerini etkilediği için özellikle aileleri tarafından oldukça önemli görülmektedir. Akademik başarıda öğrenme hızı, zihinsel etmenler, kişilik yapısı, öz-yeterlik, motivasyon ve ders çalışma alışkanlıkları gibi unsurların etkili olduğu; ayrıca, anne baba tutumu, ailenin sosyoekonomik durumu, okul yöneticilerinin ve öğretmenlerin tutumu gibi etmenlerle de ilişkili olduğu farklı araştırmalar tarafından ortaya koyulmuştur.
Okul başarısını belirleyen faktörlerden biri de okul kültürüdür. Okul kültürü yönetici, öğretmen ve öğrencilerin kendi yaşamlarına ve çevrelerindeki dünyaya anlam kazandırmalarına yardım eder. Okul kültürü, eğitim ve öğretimi destekleyici nitelikte, bireysel öğrenme ve gelişme çabalarının özendiricisi olarak işlev görür (Balcı, 2007). Okul kültürü, başarı ölçütleri; öğretmenin yeteneği, öğrencilere yönelik algıları ve öğrenciyi geliştirme çabaları; okulun sosyal çevresindeki pek çok değişken ile ilişkilidir. Okul kültürünün güçlü olması, öğrencilerin amaçlarına ve okula daha fazla bağlanmalarına neden olmakta ve bunun sonucunda akademik başarı yükselmektedir. Okul kültürü öğretmelerin kendi işleri hakkında olumlu duygulara sahip olmasına ve öğrencilerin öğrenmeye motive olmasına yardımcı olabilir. Bir okulda egemen olan kültür, o okulda çalışan herkesin ve öğrencilerin davranışları üzerinde etkili olur. Okul kültürünün işbirlikçi ya da olumlu olması, öğrencilerin okulun amaçlarına daha fazla bağlanmalarına neden olur ve bunun sonucunda akademik başarı yükselir. Aksi durumda ise akademik başarının düşük olması beklenir.
Eğitim öğretimde başarı esastır. Fakat her çocuk aynı derecede başarılı olamaz. Önemli olan başarısızlıkların başarıya dönüştürülmesidir. Amaç daima çocuklara güven aşılamak, kişilik kazandırarak, öğretip eğitmektir. Fakat günümüzde özellikle öğrenci velilerinin başarıya bakış açıları akademik başarıya odaklı olduğu için, eğitim öğretimin eğitim yönü eksik kalmaktadır. Öğretimde başarıya, meslek sahibi olmaya günümüzde verilen önem adeta bir takıntı haline gelmiştir. Çocuğun başarısı için aşırı kaygılı aileler çocuklarının yeteneklerini, ilgi ve kişiliklerini dikkate almadan onları zorlayarak üstün başarı beklentisiyle baskı altına almakta bu durum da tersi bir etki ile başarı üzerinde olumsuz etki oluşturabilir.
Aile ortamı çocuğun her türlü gelişiminde olduğu gibi okul başarısında da son derece etkilidir. Çocuğa sevgi, ilgi, güven, anlayış, disiplin konularında olumlu yaklaşımlarda bulunan aileler başarıya da olumlu katkılarda bulunmuş olur. Ahlaki değerlerin başarıdan önce geldiğinin bilincinde olan ve evlatlarını bu yönde yetiştiren ailelerin çocukları okul başarısında da dikkat çeker ölçüde ileride olmaktadır.
Sonuç olarak başarıyı sadece akademik olarak değerlendirmeden öğrencilere girişimci ve değer içerikli eğitim verilmelidir. Eğitimin her kademesinde beşeri ilimlerle birlikte insani, ahlaki, dini değerler; dürüstlük, çalışkanlık, iyi insan olmak, hakkaniyete riayet etmek gibi temel değerlerin verilmesi gerekir. Başarının formülü şu şekilde olmalıdır:
Gerçek Başarı = Akademik Başarı + Ahlaki Başarı
