Karakter eğitimi, öğrencilerde belli bir ahlâk anlayış ve ölçüsüne göre birtakım özellikler geliştirme amacını güden eğitim; eğitimin ahlâkî yönüne önem veren ve öğrencilerin özellikle davranış bakımından iyi nitelikler geliştirmeleri üzerinde duran eğitimdir.
Okullarda verilen klasik eğitim içerisinde ayrı bir eğitim olarak yer almayan, aslı “ahlak eğitimi” olan karakter eğitimi ile çocukların eğitimi desteklenerek onların iyi insanlar olmasına katkı sağlanabilir.
Okulların, çocukların temel insani değerleri anlamalarına yardım etmesi gerektiği, talim kısmı gerçekleşirken terbiye kısmının yetersiz kaldığı, okullarda öğrenci davranışlarında karşılaşılan olumsuzluklardan anlaşılmaktadır. Temel insani değerler toplumun kültüründen, ahlaki yapısından oluşmuştur. Bizim toplumumuzun değerleri eğitim sisteminde, müfredatlar içerisinde yer almaktadır. “Kök değerler” olarak öğretim programlarında yer alan bu değerlerden bazıları şunlardır: adalet, dostluk, dürüstlük, öz denetim, sabır, saygı, sevgi, sorumluluk, vatanseverlik, yardımseverlik (MEB, 2018:4). Bu değerlerin çocuğa kazandırılması için öğretmenlerin iyi birer karakter eğitimcileri olmaları, çocukların kendi dünyalarından çıkarak başkalarının dünyasına girebilmelerini sağlamaları gerekmektedir. Yine öğretmenlerimiz okulda herkesin birbirine saygı duyduğu bir ortam oluşturabilmelidir. Öğretmenler okulda ve toplulukta öğrencilere fedakâr ve etik davranma deneyimi ve pratiği verecek nadide kişilerdir.
Dünya üzerinde karakter okulları olarak, karakter eğitimini uygulayan sayısız okul bulunmaktadır. Bu okulların çocukların karakter gelişimine katkısının vurgulandığı 11 ilke belirlenmiştir. Bu ilkeler şu şekilde sıralanabilir:
1.Temel değerler tanımlanır, uygulanır ve okul kültürüne yerleştirilir
Karakter eğitimini uygulayan okullar, okulun ve toplumun temel değerlerini tespit eder. Bu temel değerler, dini ve kültürel farklılıkları aşan, ortak insanlığın da değerleridir. Bu ortak değerler okulun önceliklerini ve inançları temsil eder. Öğrencilerinin karakter gelişimine kendini adamış bir okul, toplumun temel değerlerini öğretir, modeller ve okul yaşamının tüm yönlerine entegre eder.
2.Okul, karakteri kapsamlı bir şekilde düşünme, hissetme ve yapmayı içerecek şekilde tanımlar
Bir okulun temel değerleri, öğrencinin düşüncesini, duygularını ve eylemlerini yönlendiren ve şekillendiren mihenk taşları olarak hizmet eder. Okul karakter eğitimi uygulaması ile öğrencilerinin okulda, ilişkilerde, işyerinde ve vatandaşlar olarak gelişmelerini sağlayacak temel değerleri anlamalarına, önemsemelerine ve tutarlı bir şekilde uygulamalarına nasıl yardımcı olduğuna odaklanır. Öğrenciler her bir temel değeri inceler ve tartışır, sosyal ve duygu becerilerini her bir temel değerle ilişkili davranış kalıplarıyla ilişkilendirerek kendi sözleriyle ifade etme ve uygulama yaparlar.
3.Okul, öğrencilere ahlaki eylem için fırsatlar sunar.
Karakter kültürüne sahip okullar, anlamlı deneyimler ve yansıtma fırsatları aracılığıyla öğrencilerin dürüst ve güvenilir olma, zamanlarını ve yeteneklerini ortak yarar için gönüllü olarak kullanmalarına ve gerektiğinde doğru olanı savunma cesaretini göstermelerine yardımcı olur. Özellikle gönüllülük ve toplum hizmeti, öğrencilere bir okulun temel değerlerini eyleme geçirme fırsatı sunar. Bu okullardaki öğretmenler, hizmet ederek öğrenmeyi gerçek dünya sorunlarını ele alan ahlaki eylem olarak görmektedir. Hizmet ederek öğrenmeyi müfredatlarına ve sınıf etkinliklerine bir öğretim stratejisi olarak entegre ederler ve öğrencilerini yapıcı öğrenenler olmaya, yaparak öğrenmeye teşvik ederek, yeni yollar bularak birlikte çalışırlar.
4. Okul şefkatli bir topluluk oluşturur
Karakter gelişimine uygulayan bir okul, tüm okula nüfuz eden bir bağ geliştirmiştir. Saygılı ilişkiler olarak başlayan bağ, okul topluluğunun tüm üyeleri arasında sevecen bağlılıklar haline gelir. Şefkatli bir topluluktaki öğrenciler kendilerini güvende hissederler ve bu nedenle okulun temel değerlerini içselleştirmeleri daha kolaydır. Şefkatli bir okul topluluğunda öğrenciler okullarının büyük bir aile olduğunu hisseder..
5.Okul, karakter geliştirmek için kapsamlı, kasıtlı ve proaktif bir yaklaşım kullanır
Karakter eğitimini geliştirmeyi ilke edinmiş okullar, yaptıkları her şeye bir karakter merceğinden bakarlar. Okul kültürünün her yönüne karakter dokurlar. Öğretmenler temel değerleri müfredatlarına, öğretim uygulamalarına ve sınıf etkinliklerine yerleştirirler. Tüm spor ve okul kulüp programları, okul yaşamının diğer alanlarında (kafeterya, salonlar, oyun alanı, kütüphane ve servis araçları) temel değerleri vurgular. Öğrencilerin düşüncelerini, duygularını ve davranışlarını tanımlamaları, anlamaları ve etkili bir şekilde yönetmeleri için kasıtlı fırsatlar ortaya çıkartılır.
6. Okul, tüm öğrencilere saygı duyan, karakterlerini geliştiren ve başarılı olmalarına yardımcı olan anlamlı bir akademik müfredat sunar
Karakter eğitimi uygulayan okullar, öğretimi farklılaştırmak, çeşitli aktif öğretme ve öğrenme stratejilerini kullanmak ve okulun temel değerlerini günlük öğretimlerine entegre etmenin yollarını arar. Öğrenciler okula farklı beceriler, ilgi alanları ve öğrenme ihtiyaçları ile geldikleri için, tüm öğrencilerin başarılı olmasına yardımcı olan bir akademik program sunar. Öğretmenler konularının ve içerik alanlarının karakter boyutunu ön plana çıkardığında, her öğrencinin doğal ilgi ve merakından yararlanır ve bu süreçte öğrenci katılımını ve başarısını arttırır.
7. Okul, öğrencilerin öz motivasyonunu teşvik eder.
Bu ilke, içsel motivasyonu dışsal motivasyona göre vurgular. Karakter, doğru şeyi yapmak ve kimse bakmadığında bile elinizden gelenin en iyisini yapmak demektir. Dürüst olmanın veya elinizden gelenin en iyisini yapmanın en iyi nedeni, cezadan kaçınmak veya iyi bir not almak değildir; Bunun en iyi nedeni, aynada kendinize bakabilmek ve doğru şeyi yaptığınızı bilmektir. Karakter gelişimini vurgulayan okullar, öğrencilerini dürüst, gayretli ve özenli olmanın önemini içselleştirmeye teşvik eder.
8. Tüm personel, etik karakteri geliştirme, uygulama ve modelleme sorumluluğunu paylaşır
Tüm okul personeli; öğretmenler, yöneticiler, danışmanlar, hizmetliler, okul rehber öğretmenleri, kafeterya çalışanları, sınıf yardımcıları, servis şoförleri her gencin okulda, ilişkilerde, işyerinde ve vatandaşlar olarak gelişmelerini sağlayacak karakter güçlerini uygulamalarını ve geliştirmelerini sağlama sorumluluğunu paylaşır. Tüm personel üyelerinin, öğrencilerinin anlamasını ve yaşamasını istedikleri temel değerlere model olması ve okulun karakter geliştirme yaklaşımını uygulamaya dahil olmaları gerekir. Okul liderlerinin, meslektaşlarının öğrencilerin okulun temel değerlerini anlamalarına, önemsemelerine ve tutarlı bir şekilde uygulamalarına yardımcı olan farklı stratejileri geliştirmeleri için personel geliştirme fırsatları sağlamaları gerekir.
9. Okulun karakter girişimi, sürekli gelişim için liderliği ve uzun vadeli desteği paylaşır
Karakter okulları okul liderleri, genellikle personel, ebeveynler, topluluk üyeleri ve öğrencilerden oluşan bir karakter komitesi kurar ve komiteye okulun kapsamlı karakter geliştirme girişimini tasarlama, planlama, uygulama ve değerlendirme sorumluluğunu verir. Zamanla bu liderlik ekibi, girişimi geliştirmek için yeni hedefler belirleme yetkisine sahiptir.
10. Okul, aileleri ve toplumu karakter girişimine ortak olarak dahil eder
Karakter okulları aileleri de eğitime dahil eder. Ebeveynler, okulun temel değerlerini evde güçlendirmeye teşvik edilir. Okul liderleri aileleri düzenli olarak hedefler ve etkinlikler hakkında bilgilendirir (bültenler, e-postalar, aile geceleri, ebeveyn atölyeleri, okul web sitesi ve ebeveyn konferansları aracılığıyla). Ev ve okul arasında daha fazla güven oluşturmak için, okul liderleri ebeveynlere ve aile üyelerine okulun Karakter Komitesi’nin çalışmalarına katılmaya onları teşvik eder.
11. Okul, karakter eğitiminin uygulanmasını, kültürünü ve iklimini ve öğrencilerin karakter gelişimini düzenli olarak değerlendirir
Karakter okulları, öğrencilerinin karakter gelişimini değerlendirmek için öğrenci davranış verileri ve anketler de dahil olmak üzere çeşitli yaklaşımlar kullanır. Ayrıca okulun kültürünü ve iklimini değerlendirir ve okulun temel değerlerinin ne ölçüde vurgulandığına, modellendiğine ve güçlendirildiğine dikkat çeker. Öğrencilerin okul topluluğunun temel değerlerini anlama, önemseme ve tutarlı bir şekilde uygulama derecesini ölçmenin yollarını geliştirirler. Elde edilen veriler sonraki adımları ve yeni öncelikleri belirlemek için kullanılır.
Sonuç olarak: karakter merceğinin nihai amacı, her öğrencinin okuldan mezun olurken, üniversiteye başladığında veya işe girerken ahlaki bir pusulaya sahip olmasını sağlamaktır.
