Erzurumlu İbrahim Hakkı Hazretlerinden mülhem olarak sağlıklı yaşam tavsiyeleri:
SAĞLIĞI KORUMA HAKKINDA (1. Bölüm)
Ey aziz azmet, emanetleri koru,
Kolayı tercih et, beslen arı duru.
Bedeninin sende hakkı var bilesin,
Hem ruhun ihtiyacını gözetesin.
Sıhhat ne büyük bir nimettir Huda’dan,
Tevekkül olmaz tedbirini almadan.
Sağlık olmadan uzak olur saadet,
Sıhhatini koruyan bulur âfiyet.
Güneş doğarken asla uyumayasın,
Zikir bilmez gafillerden olmayasın.
Gazap, şiddet, hem de şehvet ve hiddet,
Akıbet insana getirtir de cinnet.
Temiz havadan mahrum olma nefeslen,
Korun, özünü bilmediğin şeylerden.
Hareket et yürü, hep mutlu olasın,
Baharla hacamat ol kuvvet bulasın.
Her şeyin şartı; temizlik ve besmele,
Helal olmayanlara dokunma bile.
SOFRA ÂDABI HAKKINDA (2. Bölüm)
Sakın besmelesiz oturma sofraya,
Sağıla ye, sol ise el uzanmaya.
Otur, ayakta dahi yürürken yeme.
Hamdet önüne geleni küçümseme.
Neyi ne kadar yediğine iyi bak,
Acıkmadıkça yeme israfı bırak.
Acıkınca, helal ve yavaş yemeli,
Çokça uykuya heveslenilmemeli.
Az yiyen çok yaşar, ömre ömür katar,
Çok yiyen ömrünü yer azar azar.
Karıştırma pişmiş ile çiğ olanı,
Erken kalk tam doldurma mide torbanı.
Dur de iştah yok iken yemek yemeye,
Küçük lokmayla önem ver çiğnemeye.
YİYECEKLER HAKKINDA (3. Bölüm)
Bal, üzüm, nar ve hurmayı ihmal etme,
Midede yer bırak ikramı reddetme.
Et, tereyağı ve iç yağı olmalı,
Saf zeytinyağı, her sofraya konmalı.
Yaz günü serin yemeli, kışta sıcak,
Yemek üzerine yemekten ol ırak.
Çeşidi çoğaltma ki mide şaşmasın,
Ekşiyi azalt erken yaşlanmayasın.
Tatlı gıdalar bedeni ısıtıcı,
Yemek arası suysa hastalatıcı.
İştah varken çekil, günde birle yetin,
Suni şeyler yeme, gitmesin kuvvetin.
Zeytinyağı derde devadır unutma,
Yemekleri çiğnemeden sakın yutma.
Bir ölümden hariç hayat iksiridir.
Hastaya sağlık, ihtiyara dirençtir.
Ekmek ön tandır son fırında pişirin,
Sıcağı zarar, soğuğu yarar bilin.
Acıkmadan yeme, susamadan içme,
Kepeği alınmış undan kaç, isteme.
İÇECEKLER HAKKINDA (4. Bölüm)
Suyu ve meşrubatı üç yudumda iç,
Alkollü olandan kaç, haram yeme hiç.
Suların en iyisi akıp gidendir,
Çünkim uzunca akmakla incelendir.
Ter iken tenin ve meyveden son içme,
Hela ihtiyacı varsa erteleme.
Sirke ile bal iç, hastalıktan korur,
Abdest ve gusül cildine zinet olur.
GİYECEKLER HAKKINDA (5. Bölüm)
Yün, pamuk, ketenden başka giyinme,
Soğuktan korun gençliğine güvenme.
Sakın kışın ve yazın ince giymekten,
Korun sen soğuk, sıcak hem dahi nemden.
MEYVE VE SEBZELER HAKKINDA (6. Bölüm)
Meyveyi aç karnına ye deva olsun,
Soğuk içme ve ham yeme şifa olsun.
Vatanında bitmeyene heves etme,
Çok çalış, rızık Hak’tandır pes etme.
Meyve ve sebze mevsiminde şifadır,
Yemekle karıştırma o da gıdadır.
Ayette yeri var incir ve üzümün,
Yeşillere bakmak gıdasıdır gözün.
Hıyar, kavun ve karpuzu ye çekinme,
Elma, armut, eriği de gücendirme.
Kuruyemiş, yemek harici yemeli,
Bir avuçtan fazlası zarar, bilmeli.
Tatlı yiyeceksen yeter bal ve pekmez,
Korkma kilo aldırmaz ve hasta etmez.
KORUYUCU HEKİMLİK (7. Bölüm)
Kulağın riyazeti leziz nameler,
Elin tutmaktır, ayağın yürümeler.
Bedene fayda; ata binmek, sallanmak,
Hem hareketli oyunlar ve koşturmak.
Gemi ile seyahat mideye fayda,
Müzmin hastalık ve cüzzama şifa da.
Aşk ulu dert, delişmen gönül kaçamaz,
Akıl dâhil olmazsa huzur bulamaz.
Kükürtlü kaplıcalarda bolca yıkan,
Titreme, felç gibi hastalıktan aklan.
Kendi vücudunu tanı, hekimi ol,
İlaç ve gıdanın faidesine yol.
İLAÇ TESİRLİ YİYECEK VE İÇECEKLER (8. Bölüm)
Ekşi erikler kalbi teskin edici,
Ispanak akciğeri sevindirici.
Anason; böbrek, mesane, karaciğer,
Rahim ve dalak kanallarına geçer.
Gülyağı giderir kulak ağrılarını,
Soğan, damar açar, yeme fazlasını.
Pirinci ye ki mideyi temizlesin,
Hem karpuz bedeni kirden bitirsin.
Yumurtanın en iyisi, yarı pişen,
Sarısı balla kurtarır sivilceden.
Yumurta beyazı; boğaz sertliğine,
Sese, öksürüğe, yeter nefesine.
Cevizi bal ile ye mideye şifa,
Tabii olanı ye çekmezsin cefa.
Tarçın yolları açar, siğili siler,
Titreme ve baş ağrısını def eder.
Nezleyi ve öksürüğü geçirici,
Mide ile kalbe hem kuvvet verici.
Karaciğer, rahim ve böbrek için fer,
Göz perdesi ve kararmasına fener.
Keten tohumu, sırt ağrısın giderir,
Avazı saf, taşı def edip, yitirir.
Kimyon, yara yapıştırır, yeli savar,
Bağırsağı ve mideyi hem hoşnutlar.
Karaciğer ye sen, ördek ve tavuktan,
Paça hazmı kolay, kurtarır kilodan.
Bütün süt türleri, bedene kuvvettir,
Bal yemek içteki yarayı eritir.
Dimağa ve öksürüğe güç kuvvettir,
Göz kararması ve mideye çaredir.
Bir buçuk gram tuzlu suyu iç kâfi,
Kavrulmuş tuzla dişlerin gider kiri.
Rengi güzel eder, fazlayı çıkarır,
Yemeğin tadı, bağırsağı arıtır.
Nane mideyi ısıtır, kuvvet verir,
İçimi boğaz ağrısını bitirir.
Sumak şişleri ve urları giderir,
Diş ağrısın keser, mideyi düzeltir.
Hayvanî yağ zehirlenmelere fayda,
Tesirlidir badem ile şişmanlığa.
Fıstık, karanfil ve reyhan kalbe özdür
Turp ile sarımsak kurtlara ölümdür.
Sirke kanı inceltir, doktor istemez,
İçenin hazmı pek olur, uyuz görmez.
Yanık yaraları varsa iyi eder,
Gargarası diş ağrılarını keser.
Sarımsak tam devadır, onunla korun,
Sumağı da unutma hem bulundur sun.
Nar, iç kabuğuyla mideyi temizler,
Taze-kuru incir kalbi takviyeler.
Hıyar tuzla, ceviz tatlıyla yenmeli,
Hafıza kereviz ile güçlenmeli.
Yolcu olan oranın soğanın yesin,
Vebasından emin olsun hem o yerin.
Bu nasihate uyanlar mutlu olur,
Şüphe etmesin elbette huzur bulur.
Sözün İbrahim Hakkı’dandır mülhemi,
Avucuna koy Yıldırım kıtmirini.
Yıldırım Alkış
