Dr. Amet Molla Memet’ten yeni kitap: Ege Adalarında Klasik Türk Şiiri ve Şairler

Dr. Amet Molla Memet tarafından kaleme alınan “Ege Adalarında Klasik Türk Şiiri ve Şairler” isimli kitap Bursa Akademi Yayınları’ndan okuyucusunun istifadesine sunulmuştur. Eser farklı konularla gündemimize giren fakat kültür ve sanat zaviyelerinden bakmayı ihmal ettiğimiz bir bölgeyi, Ege adalarını şiir ve şair nokta-i nazarından ele almaktadır.

Kültürel birikimimizin nesillerden nesillere aktarılmasında en büyük pay sahibi kuşkusuz şairlerdir. Bu sebeple tarihimizin her döneminde tezkire, tabakat, menakıbnâme gibi isimler verilen ve kültür insanlarını tanıtan eserler kaleme alınarak medeniyet hafızamızın korunmasına ve taze tutulmasına çalışılmıştır. Bu uğraşılar şahısların hayat hikâyelerini barındırmakla beraber, yazılan eserleri ve şiirleri de sunarak kadim kelime hazinemizi, dilin geçirdiği aşamaları, dönemsel değer yargılarını, güzellik algılarını da görme fırsatı vermektedir. Bir medeniyetin her bölgesinde temel referanslar haricinde aynı düşünce, davranış ve söylemde bulunulup eser ortaya konulamayacağı gibi tamamının tek bir çalışmada incelenmesi de mümkün değildir. Rumeli, Anadolu, Kafkasya gibi yerler Türk İslam medeniyetinin parçası olsa da coğrafî şartları, demografik yapısı ve töreleri itibarıyla birbirlerinden ayrılmaktadır. Bu durum her bir bölge için müstakil araştırmaların yapılmasını zorunlu kılmaktadır.

Dr. Amet Molla Memet tarafından BUÜ Türk İslam Edebiyatı Bilim Dalı’nda doktora tezi olarak hazırlanan, bilahare kitap kisvesine bürünen bu eser, Türk İslam medeniyeti ve Osmanlı kültür havzaları içinde yer alan Ege adalarını, bu adalarda doğan ve vefat eden şairler ile adaların adalı şairlerin şiirine yansımasını konu edinmektedir.

Türkiye ile Yunanistan’ı birbirine bağlayan Ege Denizi, Osmanlı devrinde Adalar Denizi olarak anılmış ve orada bulunan adaları kapsayan sahaya da Cezâyir-i Bahr-i Sefîd eyaleti denilmiştir. XV. yüzyılda ilk Osmanlı fetihlerinin görüldüğü Ege, XVII. Asırda tamamen Türk iç denizi hâline gelmiştir. XX. yüzyıla kadar süren bu hâkimiyet, Osmanlı’nın tarih sahnesinden çekilmesiyle sona ermiş ve adaların çoğu Lozan Antlaşması başta olmak üzere farklı antlaşma ve savaşlarla Yunanistan’a bırakılmıştır. Osmanlı dönemi Ege adaları, Müslüman Türk, Ortodoks Rum, Katolik Latin ve Yahudi halkıyla kozmopolit bir yapıya sahiptir. Bu çok renklilik, konuşma dilinden edebiyata, sosyal yaşantıdan mimariye uzanan bir “Ada Kültürü” ortaya çıkarmıştır.

Hazırlanan bu çalışmada, günümüzde Yunanistan sınırlarında bulunan Eğriboz, Girit, Limni, Midilli, Rodos, Sakız, İstanköy, İşketoz ve Semadirek adaları incelenmiştir. Üç bölümden oluşan kitabın birinci kısmında; bahsedilen adaların tarihî serencamı muhtasar şekilde anlatılmış, adalara Türk İslam kimliği kazandırmak için yapılan iskânlar, imar faaliyetleri, adalardaki sufi oluşumlar gösterilmiştir. Yine adaların dînî, edebî ve kültürel yönünü canlandıran kişiler ile dergâh ve konak gibi edebî mahfillerine işaret edilmiştir. İkinci bölümde, Osmanlı döneminde bu adalarda doğanlar ile başka yerde doğsa bile farklı sebeplerle adalara gelmiş ve orada medfun olan şairlerin biyografileri yazılmıştır. Ayrıca sahip oldukları eserler ve mevcut vaziyetleri hakkında bilgi verilerek bir bibliyografyanın oluşmasına imkân sağlanmıştır. Üçüncü bölümde ise adaların adalı şairlerin şiirlerindeki yeri araştırılmıştır. Belirlenen şairlerin divan ve manzum eserleri taranarak; adalar coğrafyası, adaların dînî, tasavvufî, sosyal ve kültürel yapısı, gayr-i müslimlerle ilişkiler, şairlerin aşka ve güzelliğe bakışı gibi konular pek çok alt başlıkta tematik olarak incelenmiştir.

Eserin, ilim, kültür ve medeniyet hayatımıza hayırlı olmasını dileriz.

Kitaba linkten ulaşabilirsiniz:

https://www.eminyayinlari.com.tr/kitap/ege-adalarinda-klasik-turk-siiri-ve-sairler-dr-amet-molla-memet-9786057295248