Memleketin pek çok hikâyesi çoğu zaman büyük şehirlerin ışıltılı dehlizlerinde değil; sessiz, nümayişsiz, gösterişsiz gönül köprülerinden geçilerek yazılmaktadır. Muğla’nın Yatağan ilçesine bağlı Bencik Köyü’nde filizlenen ve bugün dünya çapında yankı bulan okçuluk hikâyesi de tam olarak böylesi bir hakikatin önümüzde duran canlı misalidir. Bir aile hekiminin şahsi merakıyla başlayan yolculuğun, zaman içinde uluslararası şampiyonlar yetiştiren bir mektebe dönüşmesi, üzerinde dikkatle durulması gereken kültürel ve toplumsal bir ortak hikayedir.
Dr. Ejder Sözen’in ortaya koyduğu bu eser, yalnızca spor alanında kazanılmış bir başarı olarak okunmamalıdır. Burada asıl dikkate değer olan, bir insanın inançla, sebatla ve fikirle bulunduğu coğrafyayı dönüştürebilmesidir. Köyün gündelik hayatı içinde, belki de daha önce adını dahi duymamış çocukların eline yayı ve oku vererek onlara yeni bir ufuk açmak, sıradan bir organizasyon başarısının ötesinde bir medeniyet tasavvuruna işaret eder. Çünkü gerçek başarı, yalnızca madalya kazandırmak değil, bir neslin ufkunu ve geleceğe bakış açısını değiştirmektir.
Bu hikâyeyi kamuoyunun dikkatine taşıyan Yılmaz Özdil’in, toplumun önüne iyi örnekler koyma çabası da ayrıca önemlidir. Zira milletler, kendilerine dair özgüvenlerini yalnızca tarih kitaplarından değil, bugünün yaşayan örneklerinden de devşirirler. Bir köyden dünya şampiyonları çıkabiliyorsa, bu milletin cevherinin hâlâ diri olduğunu görmek gerekir. Mesele, o cevheri görecek gözü ve işleyecek iradeyi ortaya koyabilmekte yatmaktadır.
Ne var ki böylesi bir başarı hikâyesi üzerinden geçmişin eğitim tartışmalarını yeniden gündeme getirirken, duygusal reflekslerle değil, fikrî berraklıkla konuşmak gerekir. Her başarıyı belirli bir ideolojik geçmişin devamı gibi sunmak, çoğu zaman bugünün emeğini gölgede bırakır. Bir köyde ortaya çıkan bu neticeyi anlamak için önce ortak aklın, yerel idarenin, kamusal desteğin ve şahsi gayretin nasıl birleştiğine yakın gözlüğü ile bakmak gerekir. Kaymakamlığın, valiliğin ve belediyenin sağladığı destek, bu hikâyenin kurumsal boyutunu görünür kılmaktadır. Tek başına bir şahsi çaba değil, aynı zamanda birlikte iş yapabilme kültürünün ve iradesinin de bir ürünüdür.
Buradan hareketle Köy Enstitüleri meselesine dair yapılan göndermeler, Türkiye’nin hafızasında kapanmamış bir tartışmanın yeniden açılması anlamına gelmektedir. Köy Enstitüleri uzun yıllardır bir eğitim modeli olmaktan çok, ideolojik bir sembol olarak tartışılmaktadır. Bir kesim için romantik bir aydınlanma projesi, hatta yer yer sekülerleşen bir tarikatin küllere tapınma ayini mesabesindedir. O nedenle toplumun değer dünyasıyla gerilim taşıyan bir mühendislik teşebbüsü olarak zaman zaman sürüme girdiği alanları görebilmekteyiz. Hakikatin ise sloganlardan daha derin olduğu bir gerçektir.
Her eğitim kurumu, yalnızca bilgi aktaran bir yapı değil, aynı zamanda bir zihniyet inşa eden mekândır. Bu sebeple Köy Enstitülerini konuşurken yalnızca mezun sayılarıyla yahut geçmiş hayalleri konuşarak yetinmek doğru değildir. Asıl mesele, nasıl bir insan tipi yetiştirmeyi hedeflediği ve bunun toplumun kültürel dokusuyla nasıl ilişki kurduğudur. Eğitim, toplumun ruhundan koparıldığında kalıcı bir medeniyet inşası gerçekleştiremez.
Öte yandan, bu kurumların kuruluş şartları da tarihî tenkitlerin merkezinde yer almıştır. Köylünün emeğini zorunlu hizmet anlayışı içinde yapılaşma sürecine dâhil eden uygulamalar, dönemin siyasal atmosferinden bağımsız düşünülemez. Çok partili hayata geçişle birlikte bu modelin sürdürülememesi de zaten onun kendi tarihî bağlamına ne kadar bağlı olduğunu göstermiştir.
Bugün yapılması gereken, geçmişi kutsal bir hatıraya dönüştürmek ya da bütünüyle mahkûm etmek değildir. Asıl ihtiyaç, yaşayan başarı örneklerinden hareketle geleceğin eğitim ve kültür politikalarına dair sahici dersler çıkarmaktır. Bencik’te doğan bu hikâye bize şunu hatırlatmaktadır: Bir milletin yükselişi, geçmiş tartışmaların külleri üzerinde değil, bugünün somut emekleri üzerinde derinlik ve anlam kazanır.
Bir beldemizden dünyaya uzanan bu ses, aslında bize kendimizi anlatmaktadır. İnsanımızın imkân bulduğunda neler yapabileceğini, doğru destekle hangi zirvelere çıkabileceğini göstermektedir. Eğitim üzerine konuşacaksak, önce bu yaşayan örnekleri anlamalı, sonra geçmişin tartışmalarını soğukkanlı bir fikir muhasebesiyle yeniden değerlendirmeliyiz. Çünkü gelecek, ideolojik ezberlerle değil, sahici başarıların açtığı yollardan inşa edilir.
