Rehberler Meslek Lisesinde

Bir çocuğun geleceğini şekillendirecek eğitim kararında etkili olmak çok önemli bir görevdir. Aile ve yakın çevrede başlayan bu etkide, okul hayatı başladığında öğretmenlerin rolü önem kazanır. Ortaokul kademesinde rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri; öğrencinin arkadaşlık ilişkisi kurma ve geliştirme, karar verme, sorumluluk alma ve çatışma çözme gibi yaşam becerileri kazanması, ergenlik dönemindeki değişimlere uyum sağlaması, kendine uygun öğrenme yöntemleri doğrultusunda çalışma becerileri geliştirmesi, ilgi, yetenek ve kişilik özellikleri ile güçlü ve zayıf yönlerini fark ederek kariyer hedefleri doğrultusunda üst öğrenim kurumlarına yönelmesi amacıyla rehber öğretmenlerimiz tarafından yürütülür. Bu sebeple rehber öğretmenlerimiz, görevi gereği ortaokul öğrencilerinin gelecek kararlarında etkin rol alırlar.

Ülkemiz eğitim sisteminde öğrenciler ortaokul 8. sınıf sonunda gelecek yıl devam edeceği bir lise türünü belirlemek için tercih yapmak zorundadır. Anadolu Lisesi, Fen Lisesi, Sosyal Bilimler Lisesi, Spor Lisesi, Güzel Sanatlar Lisesi, Anadolu İmam Hatip Lisesi, Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi olmak üzere kendilerine uygun bir lise türü belirleyip okumak istediği okul için tercih yaparlar. Bu karar, öğrencilik hayatının en önemli kararlarının ilkidir. Bu kararı 8. sınıftaki öğrenci tek başına veremeyebilir. Anne babası, çevresi, arkadaşları ve okuldaki öğretmenlerinin tavsiyeleriyle kendine en uygun okulu belirleyebilir.

Okullarda mesleki tanıtım, rehberlik ve yönlendirme hizmeti; sınıf-şube öğretmeni ile psikolojik danışman ve rehber öğretmenlerin öğrenci ve velilere yaptıkları tanıtım faaliyetleriyle şekillenmektedir. Rehber öğretmenlerin gelecekle ilgili kararlarda en doğru tavsiyelerde bulunacakları düşünülür. Ancak en doğru karar, çocuğu en iyi tanıyan kişilerin, çocuğun ve tavsiye edilen lise türlerini en iyi bilenler tarafından verilebilir.

Ortaokul 8. sınıflardan sorumlu rehber öğretmenlerin meslek liselerini doğru ve etkili tanıtabilmeleri ve öğrencileri doğru yönlendirebilmeleri için önce ilçemizde başlatılmış, sonra da ilimizde yaygınlaştırılmış olan “bir program dâhilinde meslek liselerini topluca ziyaret ederek atölye ve laboratuvarlar başta olmak üzere tüm birimleri görmeleri, sorularına cevap bulmaları” için meslek liselerinin okul müdürü, müdür yardımcısı, alan-dal şefleri ve atölye meslek dersleri öğretmenlerince tanıtımlar yapılmıştır.

İlçemizde var olan on beş meslek lisesi (ML), her gün iki okulda yarım gün geçirilerek gerçekleşen tanıtım programı sonunda elli beş rehber öğretmene on yedi açık uçlu soruyla yazılı bir anket uygulanarak bilgi toplanmıştır. Rehber öğretmenlerin üçte birinin daha önce hiç meslek lisesi ziyaret edip bilgi almadığı, geriye kalanların da geçen yıl uygulanan tanıtım programına katıldığı anlaşılmıştır. Rehber öğretmenlerin sorulara verdiği cevaplar aşağıdaki şekilde özetlenmeye çalışılmıştır.

Rehber öğretmenlere göre meslek liseleri; öğrencilerin gelecekte hayata tutunması, meslek sahibi olarak mal ve hizmet üretmesi, toplumda saygın bir yer edinmesi, kendisi ve ailesi için gerekli geçinecek gelir elde etmesi, kendinin ve toplumun ihtiyaçlarını karşılayan-kabul gören-faydalı insan olması, sağlıklı bir birey olması, sadece ülkemizde değil dünyanın her yerinde iş bulabilmesi için alternatifi olmayan eğitim kurumlarıdır. Bu sebeple çok önemli olduğunun öğrenci ve ailelerine anlatılması, farkındalıklarının artırılması çok önemlidir.

Yüzlerce meslek arasından öğrencinin kendisine fiziksel, duygusal ve zihinsel olarak en uygun mesleği seçmesi, mesleğini sevmesi, öğrenmesi, başarılı ve mutlu olması açısından çok önemlidir. Öğrencinin önce kendini tanıması, sonra mesleğini ve geleceğini belirleyecek olan eğitimi alacağı liseyi belirlemesi gerekiyor.

Rehber öğretmenlerimiz uygulanan bu program sonunda;

“Meslek liselerinin çok önemli olduğunu, bu konuda farkındalıklarının arttığını, toplumdaki algısının aksine olumlu yönde kanaatlerinin kuvvetlendiğini, yerinde bizzat gözlem yaparak birinci ağızdan doğru bilgiler edinerek merak ettikleri tüm sorulara cevap bularak, zihinlerinde mesleki eğitim modeli ve seçeneklerin somutlaştığını, alanlar/dallar meslekler hakkında yeterli bilgilere sahip olduklarını, meslek lisesi mezunu olmanın önemli ve değerli olduğunu,

Meslek liselerinin çoğunun atölye ve donanım olarak yeterli olduğunu, sektör temsilcisi firmalarla irtibatta olan okulların desteklendiği için daha etkili çalışmalar yaptığını, az sayıda meslekte eğitim veren tematik meslek liselerinin (kuyumculuk-ayakkabıcılık-matbaacılık-turizm-ticaret-lojistik vb.) ve döner sermaye üretimi yapanların (hastanelere yemek, matbaa üretimi, ayakkabı üretimi vb.) oldukça iyi durumda oldukları, mezun olanların işsiz kalmalarının söz konusu olmadığını, diğer okul türlerine göre daha çabuk ve iyi şartlarda iş bulabileceklerini,

Öğrenci profilinin de zannedildiği kadar kötü olmadığını, mezun öğrencilerin mesleklerinde gerekli bilgi-beceri ve deneyime sahip olduklarını, sadece okul atölyelerinde değil staj ve işletmede beceri eğitimi yaparak tüm sektörlerde firmalarda iş başında meslek öğrendiklerini, başta okul yöneticileri, alan-dal şefleri, atölye ve meslek dersleri öğretmenlerinin okulu, işlerini ve öğrencileri sahiplendikleri, öğrencilerin mesleki gelişimleri için ellerinden geleni yapan-işini seven-özveriyle çalışan öğretmenlerle tanıştıklarını, meslek liselerinin zannedildiği gibi problemli okullar olmadığını,

Mesleki ve teknik eğitim sistemi ve meslek liselerinin sektörün ihtiyaç duyduğu nitelikli insan kaynağını yetiştirerek ülkeye ekonomik olarak katkı sağladığını, ziyaretler sonunda mesleki eğitimin güven hissi uyandırdığını, öğrencilerin akademik seviyesinin yerine kişilik ve yeteneğe uygunluğun dikkate alınması gerektiğini, meslek liselerinin beklentilerinden çok daha iyi okul türü olduğunu, mezunların eğitim aldığı meslekte işe geçişlerinde istenilen seviyenin yakalanamamış olmasının okul dışı faktörlerden kaynaklandığı,

Rehber öğretmenlerinin bir kısmı da; kendilerinin öğrencilik günlerine dönebilme imkânı olsa meslek liselerini tercih edebileceklerini, çocuklarını da istemeleri hâlinde meslek liselerine gönderebilecekleri, rehber öğretmen olarak da özellikle tematik-proje ve protokol meslek liselerinde çalışmayı tercih edebileceklerini,

Meslek liselerinin bina fiziki durumu yeterliliği, donanımın ve tefrişatlarının, sektörle ilişkilerinin, öğretmen norm durumunun okullar arasında farklılık gösterdiği, kimi okulların çok iyi durumda olduğu, hatta atölyeler için daha da geniş mekânlar yapılması gerektiği, az sayıda okulun da eksiklerinin tamamlanması gerektiği, ancak çoğunluğunun yeterli olduğu, bazı okulların üniversitelerden daha donanımlı atölyelere sahip olduğu,

Meslek dersleri öğretmenlerinin beyanına göre öğretim programları incelendiğinde bir gencin mesleği hakkında tüm bilgilerin meslek liselerinde öğretildiği, üniversitede müfredatın tekrar edildiği, öğrencilerin birçok meslekte meslek lisesi bitirerek iş hayatına atılabilecekleri ve üniversite okumalarına gerek olmadığı, önceki yıllarda meslek liselerine yönlendirdikleri öğrencileriyle karşılaştıklarında memnuniyetlerini görünce mutlu oldukları,

Özellikle yeni atanmış, mesleğe yeni başlamış ve daha önce meslek lisesi tanıtım programına katılmayan rehber öğretmenlerin, tecrübeli olanlara ve bu programa daha önce katılmış olanlara göre daha çok faydalı buldukları ve memnun oldukları belirtilmiştir. Hatta ikinci kez bu programa katılanların dahi sıkılmadan yeni bilgiler edindiklerini beyan etmişlerdir. Mesleki eğitim modeli ve meslek liseleri hakkında tüm bilmediklerini öğrendiklerini, kendilerini daha yetkin hissettiklerini, bu sayede öğrencilere-velilere daha etkili mesleki tanıtım, rehberlik ve yönlendirme-tercih danışmanlığı yapabileceklerini yazmışlardır.

Meslek liselerinin gerçekten “meslek lisesi memleket meselesi” sloganını hak ettiğini, toplumun meslek liseleri hakkındaki olumsuz algıyı değiştirmek için herkesin iş birliği içinde planlı olarak daha çok çaba sarf etmesi gerektiğini,

Mesleki eğitim modelimizi ve meslek liselerini tüm imkânlar kullanılarak hem bizzat meslek liselerini öğrenci-öğretmen-velilerin ziyaretleriyle hem de meslek lisesindeki öğrenci-öğretmen-yöneticilerin ortaokullara giderek tanıtmalarının çok faydalı olduğunu, el broşürleri-afişler-kısa videoların her ortamda öğrenci-öğretmen-velilere ulaştırılması gerektiğini, gelemeyenler için sanal tanıtım toplantıları yapılabileceği, özellikle 8. sınıf öğrenci velileriyle meslek liselerinde atölye ve meslek dersleri öğretmenlerinin buluşmalarının faydalı olacağı,

Rehber öğretmenlerimizin kendileri işveren konumunda olması durumunda; “meslek liselerinin eğitimlerine, iş disiplinine güvendikleri, meslek lisesi öğrencilerini meslek dersleri öğretmenlerinin de tavsiyeleriyle staja ve işletmede beceri eğitimine ve mezuniyetlerinde işe alabilecekleri, meslek sahibi gençlere destek olup fırsat tanıyacakları,

Ortaokul 8. sınıf öğrenci ve velilerinin, tercih danışmanlığı sırasında öncelikle meslek lisesi dışındaki okulları tercih etmek istedikleri, bu amaçla yapılan toplantılara katılımda isteksiz davrandıkları ve gelmedikleri, gelenlerin ise rehber öğretmenlerimizden okullar ve bölümleri hakkında detaylı bilgi sordukları, buradan mesleki eğitim modeli ve meslek liseleri imkânları-mezunlarına sağladığı avantajlar hakkında yeterince bilgi sahibi olmadıkları, ulaşım konusunu önceleyip evlerine uzak okulları istemedikleri, meslek liselerine giden öğrencilerin akademik düzeylerinin düşük, disiplin sorunlu öğrenciler çok olduğu yönünde olumsuz ön yargılarının bulunduğu, aile mesleği olan bilinçli velilerin ise özellikle meslek lisesini tercih ettiği, bazı velilerin öğrencisinin OBP puanı çok düşük bile olsa mahallesindeki Anadolu lisesine gitmek istediği, daha çok güvenli okul ve üniversiteye daha çok yerleştiren okulları tercih ettikleri,

Ortaokul son sınıfında meslek lisesi ziyaretine giden öğrencilerin fikirlerinde olumlu yönde değişim olduğu, mezun olduğunda işsiz kalmayacağını düşünen velilerin özellikle meslek lisesi mezunlarının istihdam imkânı bulunma durumunu sorduğu, bu sebeple meslek liseleri web sitesi üzerinden ortaokul 8. sınıf öğrencilerine randevu sistemiyle tanıtım fırsatı sunmalarının bilinçli tercihlerin artmasında etkili olacağı,

Öğrencilerin kişisel-ailevi-özel-akademik durumlarını da dikkate alarak meslek liselerine yönlendirme konusunda ısrarcı olup olmayacakları konusunda; “ısrarcı olurdum-ikna etmeye çalışırdım/olmazdım-kararı kendilerine bırakırdım, sadece sorularını cevaplar, yeterli bilgilendirme yönlendirme yapar-fikrimi söylerdim, tavsiye ederdim ama kararı kendilerine bırakırdım, mesleğimizin etik ilkeleri gereği ısrarcı olmalarının doğru olmadığını, meslek liselerinde alacakları eğitimin kalitesi içeriği hakkında yeterli bilgilendirirdim, mezunlarına lise diploması yanında işyeri açma belgesi-teknisyenlik unvanı, Europass sertifikası, girişimcilik destek ve hibe kredi, üniversiteye girişte kontenjan ve ek puan, askerlik tecili, sağladığı iş imkânlarını, istihdamda öncelik haklarını, kısa yoldan hayata erken başlamanın önemini, işsiz kalmayacaklarını, iş arayan değil aranan eleman olacaklarını, ülkemizde ne kadar nitelikli insan gücüne ihtiyaç olduğunu anlatırdım, öğrenciye hangi mesleklerin ve okulların neden uygun olduğunu açıklayacaklarını,

Bu program öncesinde rehber öğretmenlerin, meslek liselerinde öğrencilere seçmeli derslerle akademik hazırlık paketi, üçüncü yabancı dil öğrenme fırsatı, üniversiteye meslek yüksekokuluna girişte MTOK kontenjanı ve ek puan olduğunu yaklaşık yarısının bilmediği veya detaylı bilmediğini,

Meslek liselerinde Anadolu Meslek-Anadolu Teknik Programları yanında MESEM-Mesleki Eğitim Programı hakkında bu program sayesinde detaylı bilgi sahibi olduklarını, kesinlikle çok faydalı ve gerekli bir program olduğu, akademik olarak liseyi bitiremeyecek-okulu ve okumayı sevmeyen-uyum sorunları yaşayan-başarısız-devamsız-sınıf tekrarı yapan ve okulu terk eden, ailevi durumu gereği hayata erken atılmak isteyen birçok öğrenci için bu programın gerekli ve uygun olduğunu, doğrudan iş başında meslek öğrenildiği için diğerlerine göre daha becerikli gençler yetiştiğini, mezunlarının neredeyse tamamının eğitim sonunda aynı iş yerinde işe devam ettiği,

Ancak MESEM programı uygulanacak iş yerlerinin iyi seçilmesi ve eğitim boyunca sürecin iyi denetlenmesi, meslek örgütlerince iş yerlerinin bu konuda yeterince bilgilendirilmeleri, iş yeri sahipleri ve çalışanların öğrencilere iyi davranması, mesleklerini öğrenmeleri için fırsat tanımaları ve yardımcı olmaları gerektiği, usta öğreticilerin yeterli formasyona sahip kılınması, iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerinin alınması, iş kazası ve meslek hastalıklarına karşı korunulması, ağır ve tehlikeli işlerde çalıştırılmamaları, mesaiye bırakılmamaları, meslek öğrenmek isteyen çocuk-genç-öğrenci oldukları unutulmayıp işçi gibi kullanılmamaları, iş hayatının ve işletmenin sevdirilmesi, meslek öğrenmenin kıymetinin benimsetilmesi, kötü ortam ve davranışlarla iş ve mesleklerinden soğutulmamaları, tüm bu hususları düşünerek endişe ve şüpheli yaklaşan rehber öğretmenlerinin de bu konuya hassas yaklaşılması, hata yapılmamasını,

Meslek liselerine karşı toplumsal ön yargıların ve olumsuz algıların bilgi eksikliğinden kaynaklandığı ve her geçen gün azaldığı, öğrenci talebinin her geçen yıl arttığı, bilgilendirme ve tanıtımlar oldukça olumlu yönde somut gelişmeler yaşandığı, devamsızlık ve disiplin sorunlarının azaltılması için özel projeler uygulanması gerektiği, akademik düzeyi düşük öğrencilerin gitmesinin mesleki eğitim için sorun teşkil etmemesi gerektiği, meslek liselerinin değerinin artması için sınavla seçme öğrenci alabileceği, beceri tabanlı özel sınavlar yapılabileceği, kontenjanlarının azaltılması gerektiği, üniversiteye geçiş için ilave kontenjan ve puanlar verilmesi gerektiği, yeni açılan ve yüksek puanla öğrenci alan güncel teknolojik mesleklerde eğitim veren meslek liselerinin talep edildiği, son yıllarda gereksiz olarak beyaz yakalı olmak ve üniversite bitirmek gerektiği yönünde kanaatler sonucunda diğer liselere talebin artmış olduğu, üniversitelerde istihdam imkânı olmayan, uygulamaya dayanmayan, sektörde iş piyasalarında karşılığı olmayan alanların kapatılması, diğerlerinin de kontenjanlarını azaltması gerektiği, sektör temsilcilerinin de meslek liselerinin olumlu algılarının artması için eğitim sırasında öğrencilere sahip çıkmaları-mezunları tercih etmesi-gereken, hak ettiği ücretle işe başlatması gerektiği,

Ülkemiz eğitim sisteminin sınav ve puana dayalı, öğrencileri aşırı rekabete ve strese sokan, yıllarını test çözmeye ve sınavlara hazırlanmaya harcayan modelden vazgeçmesi gerektiği, karakter ve ahlak eğitiminin öncelenmesi gerektiği, küçük yaşlardan kişilik, ilgi ve yeteneklerinin keşfettirilerek eğitim yolculuğunun planlanması, beceri testleri uygulanarak portfolyo oluşturulması, 8. sınıf düzeyinde öğrencilerin atölyelerde beceri eğitimlerine başlanması, meslek ortaokulları ve tüm okullarda zanaat atölyeleri kurulması, genel bütçeden mesleki eğitime daha fazla pay ayrılması, mevcut tercih sisteminde tercih sayılarının artırılması, beceri ölçen sorular sorulabileceği, meslek liselerine alanı seçerek mesleği belli olarak başlanması, yeni meslek lisesi binalarının gençlerin spor-sanat-kültür gibi insani ihtiyaçlarını karşılayacak şekilde inşa edilmesi, haftalık ders programlarının azaltılarak sosyal konularda okul dışı deneyimlere imkân sağlanması,

Meslek lisesi tanıtım programına katılan rehber öğretmenler; ülkemizde bir yanda nitelikli eleman arayan sektör, diğer yanda da mesleğinde iş arayan gençler varsa; sürecin iyi işlemediği, kopuklukların olduğu, kurgunun yenilenmesi gerektiği, bazı kişi ve kurumların işlerini iyi yapmadığı, diploma ve beyaz yakalı olmak peşinde koşmaya son verilmesi, mavi yaka olmanın kötü bir tercih olmadığı, beklenti ve hayallerin örtüşmesi için taraf paydaşların sıklıkla bir araya gelip konuşmaları, ülkenin ihtiyaçlarının gözden kaçırılmaması, meslek lisesi mezunlarının da üniversite mezunları kadar değerli ve gerekli olduğunun kabul edilmesi gerektiği yönünde görüşlerini beyan etmişlerdir.