Hemen heyecanlanmayın. Hangi iş yeri, kim bu kişi, diye meraklanmayın. İstanbul, Ankara veya İzmir’de değil, Türkiye’de bile değil.
Türkiye’de, basın iş kolunda çalışanların aynı iş yerinde çalışma sürelerinin ortalama 4.5 yıl olduğunu okumuştum. Bu süre TRT ve İletişim Başkanlığı gibi iki resmî kurum olmasa kim bilir kaç yıla inerdi.
Bunun binlerce gerekçesi olabilir. Mesela, gazetecinin çalıştığı iş yeri kepenk indirmiştir, patron değişmiştir, siyasi tercihler farklılaşmıştır. Diğer iş kollarında da durum farklı olmasa gerek.
Herhangi bir iş yerinde bir işçi uzun yıllar çalışamıyor. Devlet memurluğu veya devlette işçi statüsünde çalışanlar hariç, ilk işe başladığı yerden emekli olmaya hak kazananların sayısı bir elin parmağını geçmez.
Bir süredir bir yabancı kanalda Türkçesi “Hurda Avcıları” olan “Salvage Hunters” adlı Birleşik Krallık dizisi yayımlanıyor. Dizide “Mimari Hurda Uzmanı” Drew Pritchard, antika alım satımı yapıyor.
Drew Avrupa kentlerini kasaba kasaba gezerek, kendi müşterileri için özel antika eşyalar seçiyor. Antika Avcıları’nı izlerken, bir iş yerinin üçüncü kuşak sahibinin söylediklerini duyunca hayretler içerisinde kaldım.
Drew İngiltere’nin Roshford kentinde bir tuhafiye mağazasının deposunda “inci” ararken, bir ahşap kapı dikkatini çekti. “Bu bir ofis kapısı, bir dönemlerin kapısı” dedi.
İş yerinin sahibi, kapı hakkında bilgi vermeden önce, o kapının ardında çalışan bir sekreteri anlatmayı tercih etti. O kapıyı 73 yıl açıp kapayan kişi, 14 yaşında sekreter olarak işe başlamış. Üç kuşakla çalışmış. “Artık yoruldum” diyerek üç yıl önce emekli olmuş. Şimdi 90 yaşındaymış.
Nasıl şaşırmam. Orta ölçekli bir kasabada, aynı iş yerinde 73 yıl. Çoğu insanın ömründen uzun. İş yeri tuhafiye malzemeleri satmış. Bir sanayi tesisi bile değil.
İşe, 1944’lerde girmiş olmalı. O günden bu yana İngiltere’de kaç kriz oldu, kaç kez ekonomik sıkıntı yaşandı. Üç kuşak değişmiş ama sekreter değişmemiş. Hiçbir patron ona “git” dememiş, “yaşlandın, bırak artık işi” diyen de olmamış.
Sonra internette araştırma yaptım. Aynı şirkette en uzun çalışma rekoru kimdedir diye merak ettim. İngiltere’deki sekreterden daha uzun süre çalışan birine ulaştım.
Brezilya’da 1922’de doğan Walter Ortmann, 17 Ocak 1938’de Industrios Renaux SA adlı bir firmada işe girmiş. Yaşıyor ve hâlâ çalışıyormuş.
Bunlar uç ve uçuk örnekler. Bizde bu kadar ömrü olan şirket sayısı bile üçü beşi geçmez. Hiçbir iş yeri işçisini bu kadar uzun süreli çalıştırmaz. İşten çıkarılma endişesi bir işçi için asla hafife alınacak bir olay değildir. Kaldı ki birçok iş yerinde işçinin kaderi patronun bile değil, işçiden sorumlu şefin iki dudağı arasındadır.
Yeni araştırmalarda Y kuşağının bir iş yerinde ortalama çalışma süresi beş yıl olarak tespit edilmiş. Z kuşağında ise bu sürenin 1-2 yılla sınırlı olacağı tahmin ediliyor.
Çalışma alanları ve çalışma şartları değişiyor. Değişim iş yeri kavramını da yeniden belirleyecek hızda ilerliyor. Değişmeyen tek şey, işçi ve işverenin varlığını sürdürecek olmasıdır.
Ahmet Tek
