eğitim,öğretim,terbiye,talim,Meb,Üniversite,öğrenci,öğretmen,muallim,öğretim üyesi,maarif,aile,
Adana Adıyaman Afyon Ağrı Aksaray Amasya Ankara Antalya Ardahan Artvin Aydın Balıkesir Bartın Batman Bayburt Bilecik Bingöl Bitlis Bolu Burdur Bursa Çanakkale Çankırı Çorum Denizli Diyarbakır Düzce Edirne Elazığ Erzincan Erzurum Eskişehir Gaziantep Giresun Gümüşhane Hakkari Hatay Iğdır Isparta İstanbul İzmir K.Maraş Karabük Karaman Kars Kastamonu Kayseri Kırıkkale Kırklareli Kırşehir Kilis Kocaeli Konya Kütahya Malatya Manisa Mardin Mersin Muğla Muş Nevşehir Niğde Ordu Osmaniye Rize Sakarya Samsun Siirt Sinop Sivas Şanlıurfa Şırnak Tekirdağ Tokat Trabzon Tunceli Uşak Van Yalova Yozgat Zonguldak
Ankara
Parçalı Bulutlu
26°C
Ankara
26°C
Parçalı Bulutlu
Cuma Açık
27°C
Cumartesi Parçalı Bulutlu
29°C
Pazar Az Bulutlu
30°C
Pazartesi Az Bulutlu
27°C

Taliban Öncesi Afganistan’ın Eğitimi

Taliban Öncesi Afganistan’ın Eğitimi

Afganistan, 2020 yılı Birleşmiş Milletler İnsani Gelişim Raporuna göre 189 ülke arasından 169.sırada yer almaktadır. Kişi başına düşen gelir 580 dolar. 2020 verilerine göre 34 milyon olan nüfusun % 51 erkek, % 49’u kadın. Yine nüfusun % 71 kırsalda, % 25’i şehirde, geri kalanı ise göçebe olarak yaşamaktadır. Nüfusun % 65’i ise 25 yaşın altındadır. Ülke, çeşitli etnik gruplara ev sahipliği yapmakta. Ülke nüfusunun % 42’si Peştulardan; % 27’si Taciklerden; % 9’u Hazarlardan; % 9’u Özbeklerden oluşmaktadır. Ülkede 30’dan fazla dil konuşulmakta ama Peştuca ve Darice ana dillerdir. Eğitim dili Darice ve Peştuca’dır.

Afganistan istatistiklerine bakıldığında 2020 yılı itibariyle kamuda 324.620 kişi çalışmaktadır. Bunların 408 doktora düzeyinde, 9042 yüksek lisans düzeyinde, 88.487 lisans düzeyinde öğrenim görmüştür. Geri kalanı ise lise ve daha aşağı öğrenim görenlerden oluşmaktadır.

2020 yılında, devlet ve özel yükseköğretim kurumlarında öğrenim gören toplam öğrenci sayısı 387.946; bunun 279.094’ü erkek, 108.852’si kadındır. Ülkede yükseköğretim kurumlarının sayısı 167’dir. Bunlardan 128’i özel, 39’u devlet üniversitesidir. Devlet ve özel üniversitelerdeki öğretim elemanı sayısı 2617’si kadın, 16.381’i erkek olmak üzere toplam 18.998’dir. Öğrenci sayısına göre bakıldığında en çok tercih edilen ilk üç devlet üniversite Kabil Üniversitesi (öğrenci sayısı 23.722; kadın öğrenci sayısı 9.652), Herat Üniversitesi (öğrenci sayısı 18.136; kadın öğrenci sayısı 9.678) ve Belh üniversitesidir (öğrenci sayısı 17.837; kadın öğrenci sayısı 7.829). Hem özel hem de devlet üniversiteleri içinde en fazla tercih edilen fakülteler ise eğitim fakülteleri (toplam öğrenci sayısı 48.071), edebiyat fakülteleri (öğrenci sayısı 24.070), ziraat fakülteleri (öğrenci sayısı 20.460) ve ilahiyat fakülteleridir ( öğrenci sayısı 11.928).

Afganistan Milli Eğitim Bakanlığı’nın 2019 yılı verilerine göre ülke genelinde toplam okul sayısı 16.429, öğrenci sayısı 3.685.663’ü kız öğrenci olmak üzere toplam 9.588.588 kişidir. Bu sayı ilk, orta, lise, mesleki ve dini okullardaki tüm öğrencileri içermektedir. Toplam öğretmen sayısı 211.454 olup, bunun 72.480’i kadındır.

Devlete bağlı kamu okullarında ilkokul sayısı 6280 olup burada öğrenim gören öğrenci sayısı 5.770.700’dir. 6280 ilkokuldan 2088’i sadece erkeklere, 739 okul sadece kızlara, geri kalan 3453 okul ise karma eğitim vermektedir. Özel kuruluşların açtığı ilkokul sayısı ise 686 olup burada öğrenim gören öğrenci sayısı 385.181’dir.

İlköğretim, 1. sınıftan 6. sınıfa kadar 6 yıl sürer ve 6 ila 12 yaş arası öğrencilere yöneliktir. İlköğretimin ilk 3 yılında müfredat; sanat, teoloji, Darice veya Peştuca (bölgeye bağlı olarak), matematik gibi konuları içerir. Coğrafya ve tarih gibi diğer dersler daha sonraki aşamada müfredata eklenir. Ülkenin güneyindeki illerde eğitim genellikle camilerde bir imam tarafından sağlanır ve dini konulara ağırlık verilir. Öğrenciler ilkokullarını, ortaokula kabul edilmelerini sağlayan bir sınavla tamamlarlar.

Devlete bağlı kamu okullarında ortaokul sayısı 3852; burada öğrenim gören öğrenci sayısı 2.160.185’dir. Özel kuruluşların açtığı ortaokul sayısı 367, burada öğrenim gören öğrenci sayısı 114.001’dir. 3852 ortaokulun 1024’ü sadece erkeklere, 550’si sadece kızlara, geri kalan 2098 okul ise karma eğitim vermektedir.  Ortaokul 12-14 yaş arası öğrenciler için 7. sınıftan 9. sınıfa kadar 3 yıllık bir süreye sahiptir. Ortaokul müfredatı matematik, fen bilimleri, biyoloji, fizik, kimya ve yabancı diller (İngilizce, Almanca, Fransızca ve Rusça) gibi konuları içermektedir. Ortaokul ayrıca teknik ve orta mesleki eğitime kabul sağlar. Öğrenciler ortaokulun sonunda liseye kabullerini sağlayan bir sınava girerler.

Kamuya bağlı lise sayısı 4853, bu okullarda 1.204.921 öğrenci öğrenim görmektedir. Özel liselerin sayısı 587 ve buradaki öğrenci sayısı ise 52.974’dür. Toplama bakıldığında kamuda 14.985 okul, bu okullarda 9.135.806 öğrenci öğrenim görmektedir. Özel okul sayısı 1640, öğrenci sayısı ise 552.156’dır. 4853 lisenin 2113’ü sadece erkeklere, 1250’si sadece kızlara, geri kalan 1490’ı ise karma eğitim vermektedir. Afganistan’da devlete bağlı 157 meslek lisesi var. Bu liselerden 153’ü erkekler, 4’ünde ise kadınlar öğrenim görmektedir. Erkeklerin gittiği meslek liselerindeki öğrenci sayısı 9.993, sadece kadınların gittiği 4 lisede ise öğrenci sayısı 1930’dur. Lise, 14-17 yaş arası öğrenciler için 10 ila 12. sınıflar arasındaki 3 yıllık dönemden oluşur. Lise son sınıfta öğrenciler tarih, matematik veya İslami çalışmalar gibi teorik dersleri veya tarım, eğitim, sanat ve kültür ve ekonomi gibi mesleğe yönelik dersleri seçebilirler. Her iki alan da ulusal bir sınavla sona erer ve başarılı bir şekilde tamamlandığında öğrencilere 12. Sınıf Bitirme Sertifikası (eski adıyla Bakalorya Sertifikası) verilir.

12. Sınıf Bitirme Belgesi’ni aldıktan sonra öğrencilerin yükseköğretime kabul edilmeleri için ulusal bir sınava girmeleri gerekmektedir. Sınavı geçerlerse, öğrenciler notlarına ve ilgi alanlarına bağlı olarak lisans programındaki bir uzmanlığa kabul edilebilirler. Giriş sınavı yılda bir kez düzenlenir. Sınavda başarısız olan öğrenciler bir yıl sonra sınava girmek zorundadır. Giriş sınavı, özel üniversiteler için kabul şartı değildir.

Afganistan’da akademik yıl 2 sömestrden oluşur ve Mart-Ocak ayları arasında sürer. Ülke genelinde tüm kademelerde, 2019 verilerine göre, okula kayıt olan öğrencilerin % 61’i erkek, % 39’u kadındır. Yine Afganistan genelinde erkeklerin %55’i, kadınların % 30’u okuma-yazma bilmektedir. Ayrıca İran, Pakistan, Hindistan ve Tacikistan’da okuyan Afgan öğrenci sayısı 2019 yılında 119.943’dir.

Kamu okullarında görev yapan öğretmen sayısı 196.332; özel okullarda görev yapan öğretmen sayısı ise 30.199’dur. Afganistan’da öğretmenler, 80 öğretmen eğitim enstitülerinde yetiştirilmektedir. Eğitim sisteminde görev yapan öğretmenlerin % 64 erkek, % 36 kadındır. Genel olarak bir öğretmene düşen öğrenci 47’dir. Ama Nuristan ve Badakistan gibi yerlerde bu sayı düşerken, Zabul’da artmaktadır.

Afganistan’da sadece İslami eğitim veren üç okul var. Bunlar; İslami okullar, hafızlık okulları ve Dar’ül ilim’dir. Bu okulların sayısı 2019 verilerine göre 1067’dir. Bunun 760’i İslami eğitim okulu, 212’si hafızlık okulu, 55 ise Dar’ül ilim yani medresedir. Bu İslami eğitim okullarında 361.687 öğrenci öğrenim görmekte; 8.038 öğretmen görev yapmaktadır. Hafızlık okullarında ise 70.319 öğrenci eğitim almaktadır. Dar’ül ilim olarak adlandırılan medreselerde ise 72.564 öğrenci öğrenim görmekledir. Ayrıca 60 özel İslami eğitim okulu da bulunmakta, burada ise 8.014 öğrenci öğrenim görmektedir.

Afganistan’da 97 halk kütüphanesi var bu kütüphanelerde 1.374.050 kitap bulunmaktadır. Ülkede Toplam müze sayısı 5’dir.

Afganistan’da devlete bağlı 19’u merkezi olmak üzere toplam 509 radyo; 661 merkezi düzeyde, 856’sı bölgesel düzeyde olmak üzere toplam 1517 özel radyo yayın yapmaktadır. Devlete bağlı 48 merkezi düzeyde, 330’u bölgesel düzeyde toplam 378 televizyon kanalı bulunmaktadır. Ayrıca 855 özel televizyon kanalı var ve bunların 648 merkezi, diğerleri bölgesel olarak yayın yapmaktadır. Tüm televizyon kanalları 24 saat yayın yapmaktadır.

Afganistan’da resmi kayıtlara göre 2020 yılında 17.903 suç işlenmiştir. Bunun 2570’i cinayet, 3391’i hırsızlık, 1327’i narkotik/kaçakçılık, 3324’ü yaralamadır.

2020 yılında ülkede kamuda toplam 9.880 doktor bulunmaktadır. Toplam sağlık çalışanı ise 19.912’dir. Ülkede hastane sayısı 668’dir. Bunların da yarıdan fazlası (480) özel hastanedir.

Son olarak;

Samimiyetle ve kültürel düşünmeyle bakılınca yukarıdaki rakamlar, aslında, işin zorluğunu değil kolaylığını göstermektedir. Her şeyden önce belirtmek gerekir ki Afganistan, iyi bir eğitime sahip olmadığı için gelişmemiş bir ülke değildir. Gelişmemiş olmasının nedeni uzun yıllar işgal altında bulunmasıdır. İngilizler, Ruslar, ardından Amerikalılar ülkenin başına sürekli dertler açmıştır. Afganistan şimdi var olmaya çalışmaktadır. Sürekli işgal altında olmak, güvensiz kişilikler yetiştirir. Bu nedenle Taliban’a da şüpheyle yaklaşılması normaldir. Ama ne olursa olsun, İslam ülkeleri Afganistan’ı Çin’in, Rusya’nın ya da Batının kucağına atmamalıdır. Kişisel görüşüm, Taliban’ın geçmişinde Amerikan izleri rastlansa da değiştiğine inanmak gerektiğidir. Taliban samimi görünüyor. Korkmadan, yılmadan Taliban’ın yanında olmak gerekir. Aksi takdirde Çin’in ve Rusya’nın güdümüne çaresizce girebilirler. Bu nedenle Türkiye, behemehâl Taliban’ı tanımalıdır. Sağlık, mühendislik konularında işbirliği yapmalıdır. Afganistan’ı yönetecek olan Taliban’ın ise, kuracağı eğitim sistemini batının veya olası Çin’in etkisinden koruması gerekir. Ülkenin kırsal kesimde yaşayanların çok olması, önemli bir şanstır. Bu, geleneksel yapının güçlü olduğunu gösterir. Bu nedenle kurulacak eğitimin kültür temelli olması konusunda ısrarcı olmalıdır. Aksi takdirde, ileride belki yeraltı kaynakları nedeniyle ekonomik olarak iyi olabilirler ama ve kültürlerini, insanlarını yani şereflerini kaybederler. Bu nedenle bize düşen Afganlıların başarılı olması için elimizden ne geliyorsa yapmak ve bir de dua etmektir.

Kaynaklar:

http://hdr.undp.org/en/2020-report

https://www.statista.com

https://nsia.gov.af/home

https://uil.unesco.org/

https://www.nuffic.nl/

Yorumlar

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.