Yunus, Ne Hoş Demişsin

13. yüzyılın ortaları ile 14. yüzyılın başlarında yaşayan Hak aşığı Yunus Emre, nice hükümdarlar ve zenginler unutulsa da 700 (yedi yüz) yıldır, yani yedi asırdır dillerde ve gönüllerde hayat sürmektedir. Dillerde ve gönüllerde hayat sürmesi yetmemiş, hayatı menkıbelere ve rivayetlere karışsa da Anadolu’nun pek çok yerinde adına türbeler, mezarlar, makamlar inşa edilmiştir.

Şiirlerinde kendini “Yunus, Miskin Yunus, Derviş Yunus, Biçare Yunus, Âşık Yunus, Koca Yunus…” olarak adlandıran Yunus Emre’yi yedi asırdır gönüllerde yaşatan en önemli sebep; her dönemde tazeliğini koruyan, açık ve anlaşılır bir dille verdiği samimi mesajlardır.

“Şiirlerini Allah, ölüm ve aşk gibi üç ezeli temden okuyan Yunus; üç zamanın, geçmişin, gelenin ve geleceğin şairidir.” diyen Peyami Safa, onun hitap ettiği zamanın boyutlarına dikkat çeker.

Prof. Dr. Necmettin Hacıeminoğlu, “Yunus, ilmin de ibadetin de insanı, nefsin kölesi olmaktan kurtarması gerektiğine inanır. Kişi bu olgunluğa ulaşmayıp kibir, gurur, haset, kin ve kıskançlık içinde bocalıyor ise öğrendiği ilim de yaptığı ibadet de boşa gitmiş sayılır.” sözleriyle Yunus Emre’nin hâl ve kâl (eylem ve söylem) arasındaki uyuma verdiği önemi dile getirir.

Gönüller sultanı Yunus Emre’nin yedi yüz yıldır dillerden düşmeyen şiirlerindeki her mısrada -belki günümüz insanının gönül huzuruna kapı aralayacak- pek çok ders ve ibretler vardır.

Hayatını ve söylemlerini ilahi aşk temeline konumlandıran Yunus Emre, bu inanç ve anlayışını “İşitin ey yârenler, aşk bir güneşe benzer / Aşkı olmayan gönüller misâl-i taşa benzer” mısralarıyla ifade eder. Peygamber sevgisi, Kur’an, ibadetler ve tevekkül üzerine söylemleri de bu inanç ve anlayış üzerinedir. Çünkü bir vazifeyi hakkıyla yerine getirmek için öncelikle “aşk derecesinde inanmak ve yaşamak” gerekir.

“İlim ilim bilmektir / İlim kendin bilmektir. / Sen kendini bilmezsen / Ya nice okumaktır.” derken okumanın, ilim öğrenmenin; Hakk’ı, hakikati ve kendini (mahiyetini ve haddini) bilmenin önemini vurgular. Çıkılan yolda çalışmanın, gayretin gerekliliğini “Çeşmelerden bardağın doldurmadan kor isen / Bin yıl orda durursa (dursa da) kendi dolası değil.” mısralarıyla dile getirir.

Dünyanın fani ve ölümlü oluşuna “Dünyaya gelen göçer, bir bir ecel şerbetin içer / Bu bir köprüdür geçer, cahiller onu bilmez.” mısralarıyla dikkat çekerek cahil kimselerin bunu bilemeyeceğini belirtir. Ona göre “Ten fânidir can ölmez, gidenler geri gelmez / Ölür ise ten ölür, canlar ölesi değil.”dir. O, kendi ömrünü “Geldi geçti ömrüm benim, şol yel esip geçmiş gibi / Hele bana şöyle geldi, şol göz açıp yummuş gibi.” diye hikâye ederken aslında insanın ömrünü hikâye etmiştir. 

Yunus Emre’nin ahlak derslerine de aşk derecesinde kulak kesilmek gerekir. “Kesgil haramdan elin, çekgil gıybetten dilin” ve “Ey dostunu düşman tutan, gıybet yalan söz söyleme / Bunda gammazlık eyleyen orda yeri dar olsa gerek.” mısralarıyla haramdan, yalandan, gıybetten, dedikodudan, laf getirip götürmekten uzak durmayı telkin eder. Çünkü inanan bir kimse bunların cezasının çetin olacağını bilir.

“Yol odur ki doğru vara, göz odur ki Hakk’ı göre / Er odur ki alçakta dura, yüceden bakan göz değil.” diyerek insanoğluna kendini beğenmekten ve kibirden uzak durmasını, alçakgönüllü olmasını tavsiye eden Yunus Emre; kalp kırmamanın, gönül kazanmanın önemini “Hepsinden iyice bir gönüle girmektir.” mısraı ile ifade ederken kalp kıranları uyarır: “İki cihan bedbahtı kim gönül yıkar ise.”

“Gelin tanış olalım, işi kolay tutalım / Sevelim sevilelim, dünya kimseye kalmaz.” mısralarındaki uyarısıyla insanlığın ve dünyanın kalıcı huzura nasıl kavuşacağını ifade eder.

Velhasılıkelam; eserlerinde ilahi aşkı, mutlak hakikati, yaratılış sırrını ve sosyal-ahlaki konuları dile getiren bir şair, bir insan-ı kâmil, bir mütefekkir, bir bilge olan Hak âşığı Yunus Emre’nin yaşadığı dönem dâhil, uzak-yakın tüm Müslümanlara ve insanlığa ilham kaynağı niteliğindeki sözlerini okudukça “Yunus, ne hoş demişsin… ” demekten kendimizi alamıyoruz.

Mustafa USLU

Kaynaklar:

1) Gönlüm Düştü Bir Sevdaya | Yunus Emre, Mustafa Uslu, Erkam Yayınları

2) Anadolu’nun Kandilleri | Yunus Emre, Mustafa Uslu, Erkam Yayınları

3) Aşk Yolcusu, Mustafa Uslu, Erkam Yayınları