Veli Eğitimlerine İhtiyaç Var mıdır?

Yaklaşık otuz beş yıllık bir eğitimciyim. Bu sürenin beş yılı özel sektörde olmak üzere yirmi bir yılı okullarda öğretmen/yönetici olarak geçti. Son görev yerimde yapımını ve koordinasyonunu sağlayıp üç yıl boyunca uygulama sürecini yürüttüğüm veli eğitimlerinden söz etmek istiyorum. 2018 yılında İstanbul’da başlatılan bu eğitimler elbette alanında bir ilk değildi, ama genel bir koordinasyonla il genelindeki tüm okullarda “okul merkezli” olarak uygulanması bir ilkti.

Covid-19 salgınına rağmen sağlıklı bir koordinasyon neticesinde, gönüllülük esasına göre, neredeyse maliyetsiz bir şekilde gerçekleştirilen eğitimlerde ilçe/okul yöneticilerinin, PDR/öğretmenlerin, okul aile birliklerinin iş birliği ve sahiplenmesi ile gönüllü eğitimcilerin katkısı da veli eğitimlerinin başarısında etkili oldu.

Peki, bu başarının göstergeleri nelerdi? “İstanbul Veli Akademileri” (akademik bir eğitim değil, sadece velinin bilinç düzeyini artırmaya yönelik) adıyla yürütülen çalışma kapsamında kendim de yüzden fazla okulda veli eğitimleri verdim. Velilerin okullarda verilen eğitimler sayesinde “Aile içi iletişimimizi gözden geçirdik.”, “Çocuklarımı dinlemeyi öğrendim.” “Ailecek kitap okumaya başladık.” “Doğru bildiğim yanlışlardan kurtuldum.” “Çocuğumuz için okul ile iş birliği yapmamızın önemini kavradım.” “Eylem ve söylemlerimizin örtüşmesi gerektiğini fark ettim.” “Ben odaklı düşünmekten kurtuldum.” “Yanlışlarımı düzelttim.” ve okul yönetici/öğretmenlerinin “Velilerimizle iletişimimiz güçlendi.” “Velilerimiz okula daha çok sahip çıkmaya başladı.” “Okul iklimimize büyük katkı sağladı.” “Okul-aile bütünleşmesine destek oluyor.” ifadeleri ile yurt içinden ve dışından eğitimlere gönüllü eğitimci olarak katılan pek çok akademisyenden aldığım olumlu görüşler bu sorunun cevabı sayılabilir.

Veli eğitimlerine ihtiyaç var mıdır? Günümüzün ihtiyaçlarına göre çeşitlendirilen eğitim materyalleri, zenginleştirilen içerikler, fiziksel bakımdan mükemmelleşen eğitim alanları, geliştirilen sistemler, hayata geçirilen elit projeler, hayat şartları ve gelecek kaygısı, ebeveynlerin çocuğun akademik başarısına odaklanmasına neden olmuş; eğitim öğretim alanındaki gelişmeler bu şekilde seyrederken son yıllarda “iyi insan, iyi vatandaş, sorumluluğunun bilincinde bireyler yetiştirilip yetiştirilemediği” konusunda farklı görüşler dillendirilmeye başlamıştır.

Yine günümüzde, hayatımızdaki çok yönlü güncel gelişmeler (teknolojik, sosyal, ekonomik, kültürel hayat; aile yapısı vd.) aile içi iletişim sorunları ve çatışmalara neden olmuş; genel anlamda bu olumsuzluklar karşısında anne-babalar yeni söylemler, yaklaşımlar, tutum ve davranışlar belirlemede zorlanmaya başlamış, bunlara bağlı olarak aile-çocuk arasında da iletişim sorunları ortaya çıkmıştır. Dolayısıyla özelde anne, baba-çocuk; genelde ise okul-aile / okul-veli-çocuk arasında yaşanan bazı iletişim sorunları çocuğun okul ve sosyal hayatını olumsuz etkilemeye başlamıştır.

Bu nedenlerin yanında bazı olumsuz söylemler, örnekler ve haberler nedeniyle de okul-veli iletişimi zarar görmüş,  sistemden kaynaklanan birtakım hatalar, çevrenin ve bazı alışkanlıkların etkisi, çocuğun eğitim ve gelişim sürecinde ebeveynin yanlış yapmasına, yanlış yol izlemesine neden olmuştur.

Sonuç olarak veli eğitimleri; çocukların olumlu kişilik özelliklerinin gelişmesinde, gelişim alanlarının desteklenmesinde en önemli rolü üstlenen ebeveynlerin bilgi, beceri ve bilinç düzeylerinin yükseltilmesi için iyi bir fırsattır. Dolayısıyla donanımlı ebeveynlerin iyi insan ve iyi vatandaş olarak sorumluluğunun bilincinde nesillerin yetiştirilmesinde önemli rol oynayacağı, onların eğitim ve gelişim süreçlerine daha iyi katkı sunacağı muhakkaktır.

Elbette okullarımızın velileri eğitmek gibi temel bir sorumluluğu yoktur, ancak verilen eğitimin çıktılarının sağlıklı olması için “Okul-veli iletişim ve işbirliğinin güçlendirilmesine, çocuğun eğitim ve gelişim süreçleriyle ilgili olarak velilerin (ebeveynlerin) bilinçlendirilmesine” ihtiyaç vardır. Sadece veli toplantıları ve veli görüşmeleri bu tür sorunları çözmede yeterli değildir.

İşte bu yüzden temel amacı “okul-veli iletişimini güçlendirmek, ebeveynleri eğitim ve gelişim süreçleri hakkında bilinçlendirmek” olan veli eğitimleri önemlidir. İletişimin güçlendirilmesi paydaşların birbirlerini daha iyi anlamalarına sebep olacak, ön yargılar ortadan kalkacak, güven ortamı oluşacak, okul iklimi kuvvetlenecek, disiplin olayları en aza indirgenecek, iletişimsizlikten kaynaklanan öğrenci-veli şikâyetleri -tamamen ortadan kalkmasa bile- azalacaktır. Yine çocuğun eğitim ve gelişim süreci hakkında bilinçlenen ebeveynler daha sağlıklı kararlar alıp daha az hata yapacak, süreci daha iyi yöneteceklerdir.

Unutulmamalıdır ki çocuklar; kendilerini okul hayatına hazırlayacak beceri ve yetenekleri, anne-babalarının gözetiminde aile ortamında kazanarak geliştirirler. Bu yönüyle aile, çocuğun ilk okuludur. Sorumluluk almayı, beceri edinmeyi, yeteneklerini geliştirmeyi, sınırlarını, kendine güvenmeyi, sosyal davranışları, toplumsal kurallara uymayı, sorunlarını çözebilmeyi, saygıyı, empati yapmayı; genel bir ifadeyle olumlu veya olumsuz pek çok kişilik özelliklerini geliştirmeyi bu okulda öğrenen çocukların ilk öğretmenleri de anne ve babalardır. Bu yönüyle anne-babalık, büyük sorumluluk ve fedakârlık gerektiren bir yükümlülüktür. Bu nedenle anne-babalığın “başlı başına özel beceriler gerektiren bir meslek, ücret olarak paha biçilemeyecek bir uğraşı, muazzam bir sanat” olduğunu söyleyebiliriz.

Ailede çocuğa zaman ayırma, sorumluluk bilinci kazandırma, huzurlu aile ortamı oluşturma, sorunlara uygun dil, tutum ve davranışlarla yaklaşma, “Çocukların öğütlerden çok, iyi örneklere ihtiyacı vardır.” gerçeğinden yola çıkarak örnek anne-baba kavramını somutlaştırma, çocuklara huzurlu bir aile ortamı sunarak onları mutlu etme, çocukların okul ve sosyal hayat başarılarına katkı sağlama ve belirlenen hedeflere ulaşabilmesi için başta okul-veli olmak üzere eğitimin temel unsurları arasında iletişim ve işbirliğini geliştirmek de veli eğitimlerinin temel gerekçelerindendir.

Veli eğitimlerine yeterli katılım olmadığı, katılanların sadece anneler olduğu, babaların çok az katıldığı ifade edilse de B. Young’un şu sözünü hatırlatmakta fayda var: “Bir erkeği eğitirseniz, bir bireyi eğitmiş olursunuz. Bir kadını eğitirseniz, bir nesli eğitirsiniz.” Günümüzdeki hayat şartları ve çalışma hayatı nedeniyle tüm ebeveynlerin bu tür bir eğitime katılması elbette mümkün olmayabilir. Bu konuda “Taşı delen suyun gücü değil, damlaların sürekliliğidir.” sözü akıldan çıkarılmamalıdır. Makul uygulamalarla sayı artırılabilir. Başarıların görünürlüğünü sağlayan afişler, videolar gibi veli eğitimleri de görseller ve kamu spotlarıyla desteklenebilir.

Eğitimler, merkeziyetçi bir anlayış, yaklaşım ve kurguyla değil, gerekli çerçeve plan, uygulama şekli ve konular belirlendikten sonra -okulun bulunduğu çevrenin sosyal, kültürel şartları ve gözlemlenen genel problemlere göre- bizzat okul müdürlükleri tarafından “okul merkezli” yürütülmelidir. Yönetici ve öğretmenlerimiz bu konuda yetkindir. Bu hâliyle uygulama; okul-çevre-veli iletişim ve iş birliği ile uyumunu daha iyi sağlayacaktır. Eğitimler herhangi bir yönetim kademesinin proje ve uygulaması olarak görülmemeli, bizzat okul müdürlükleri tarafından bir ihtiyaç olarak benimsenmelidir. Kim olursa olsun her bireyin rehberliğe ihtiyacı olduğu da unutulmamalıdır.

Veli eğitimlerinde hangi konular olmalı?

Eğitimlerde -genel anlamda- günümüzde “çocukların iyi örneklere” çok fazla ihtiyaç duyduğu vurgusu yapılmalı, çocuğun eğitim ve gelişim sürecinde ailenin önemi üzerinde durulmalı ve şu konulara öncelik verilmelidir: Aile içi iletişim, çocuğun ahlaki gelişiminde ailenin önemi, akademik başarı ve meslek seçimi, bağımlılıklardan korunma, çevre bilinci ve israf, İstanbul kültürü, okul kuralları ve devamsızlıkların önlenmesi, okul – veli iş birliği, okuma kültürü, mahremiyet – ihmal – istismar, psikolojik sorunlar ve istenmeyen davranışlarla nasıl baş edilir, örnek anne-baba tutumları, sosyal medya ve teknolojiyi bilinçli kullanma, sosyal çevre ve arkadaş seçimi, çocuğun şiddetten korunması, sorumluluk ve sosyal sorumluluklar, görgü kuralları, trafik kuralları ve adabı… Özel gereksinimi olan öğrencilerimizin velileri için de; günlük yaşam ve öz bakım becerilerinin kazandırılması, dil, konuşma ve sosyal beceriler, davranış değiştirme yöntemleri, erken tanının önemi, istismar ve zorbalık, kaynaştırma ve bütünleştirme ile özel eğitimde yasal haklar gibi konularda eğitimler düzenlenebilir.

Uygulamanın adını ne koyarsak koyalım “eğitimden daha olumlu sonuçlar elde etmek için” “okul merkezli olmak” kaydıyla veli eğitimlerine ihtiyaç vardır. Özellikle çocukların ebeveynler tarafından yakından ilgilendiği anaokulu ve ilkokul döneminde daha etkili, ortaokul ve liselerde ihtiyaca göre verilecek eğitimler, geleceğimizin teminatı olan çocuklarımızın her açıdan sağlıklı bireyler olarak yetişmeleri sağlanacak, “bilinçli anne-baba, huzurlu aile, mutlu çocuk, güvenli toplum, güçlü Türkiye” oluşumuna sağlam bir zemin hazırlanacaktır.

Mustafa USLU